Biologische en Genetische Wapens

De ontwikkelingen in de microbiologie hebben de laatste honderd jaar geleid tot een stroom van biologische aanvalswapens. Van Rusland en Irak is bekend dat ze dergelijke wapens in voorraad hebben. Tijdens de apartheid heeft Zuid-Afrika geprobeerd politieke vijanden ermee te vermoorden. Minstens tien andere landen zouden zulke wapens ook bezitten, als regel middelgrote staten. Deze zien het voordeel van biologische grondstoffen waarmee je met relatief weinig geld en moeite wapens kunt maken.

Genetische wapens die mensen selectief kunnen treffen op grond van hun etnische eigenschappen gaan binnen tien jaar tot de mogelijkheden behoren, aldus professor Vivienne Nathanson. Het zeer nauwgezette BMA-rapport culmineert in een pleidooi aan dokters en biowetenschappers zich te realiseren hoe hun werk misbruikt kan worden en een publieke beweging in gang te zetten om dit te voorkomen.

Bioterrorisme, door staten gesponsord

De grootste dreiging voor de burgerbevolking vandaag de dag is het door staten gesponsorde terrorisme.

Dr. Don Henderson, de man die het WHO-programma tot uitroeiing van de pokken leidde, zei onlangs op een Amerikaanse conferentie van overheid en medische wetenschappers dat het pokken-virus opnieuw een bedreiging vormt voor de VS en de wereld, deze keer als wapen van bioterroristen.

Historie

Bioterrorisme begon al in de Oudheid toen men met pokken besmette kadavers met een katapult over en weer over de stadsmuur schoot, om ofwel de stadsbewoners te besmetten, ofwel de belegerende vijandelijke soldaten aan de andere kant van de muur te infecteren. En in 1763 verstrekten Engelse soldaten met pokken besmette dekens aan de Noord-Amerikaanse Indianen in een poging tot genocide.

Genetische wapens

Genetische manipulatie is de jongste ontwikkeling in de microbiologie. Wapens zijn er ook al mee ontworpen. Na het horen van Dr. Pasechnik, in 1989 overgelopen uit de SU, concludeerden de Britten dat de Russen de verwekker van de pest zodanig zouden hebben gemanipuleerd dat deze nu resistent is voor antibiotica. Andere manieren om genetische manipulatie te misbruiken: goedaardige micro-organismen aanzetten tot het maken van een toxine, micro-organismen stabieler maken ten opzichte van hun omgeving, ze zo manipuleren dat ze gemakkelijk als aerosol te gebruiken zijn en hun immuunprofiel zo veranderen dat identificatie met standaardmethoden niet meer mogelijk is.

In 1997 zou de Japanse Aum Shinrikyo een toxine van botulisme hebben ingebouwd in E. coli, zodanig dat de sterk lethale component de slachtoffers pas na verloop van tijd ziek zou maken, aldus de Amerikaanse Defence Advanced Research Projects Agency DARPA.

Een mogelijke stap verder: bij een anthrax aanval zouden de genen van de anthrax bacil zo gemanipuleerd kunnen zijn dat ze zich alleen konden nestelen op mensen met een bepaalde genetische eigenschap (marker). Deze marker zou dan exclusief bij de ‘vijand’ aanwezig moeten zijn. Toch zal de bioterrorist er niet in slagen een bepaalde bevolkingsgroep geheel selectief te schaden (zie verderop). Een apart probleem vormen bovendien mensen met een gemengd huwelijk. Deze worden in een etnisch conflict vaak ook als vijand gezien. Tien à twintig procent van deze doden zou een etnische groep wel eens als acceptabel kunnen beschouwen.

Genetische diversiteit

Malcolm Dando, de schrijver van het bewuste BMA-rapport en hoogleraar Vredesstudies bij de Bradford universiteit legt uit dat, om genetische wapens te maken, de wetenschapper kennis moet hebben van het menselijk genoom, de genetische diversiteit bij de mens en van manieren om functies van genen uit te schakelen. Het Human Genome Project bestudeert de structuur van het menselijk genoom in internationaal verband. De medewerkers verwachten een werkconcept klaar te hebben in de lente van 2000. De uiteindelijke structuur van het genoom komt 18 maanden later, te zijner tijd gevolgd door het inzicht in de functies.

We weten al heel wat van genetische diversiteit. Rassen zijn niet biologisch, maar sociaal bepaald. De meeste genetische variaties vind je binnen, niet tussen de groepen. Als door een ramp alleen nog maar Noren op de wereld zouden overblijven, dan zou nog steeds 86 % van de menselijke genetische variaties in dit volk vertegenwoordigd zijn. Maar elk gen kan zich in verschillende vormen presenteren (allelen). Het gen dat codeert voor een bloedgroep in het ABO-systeem is polymorf. De specifieke frequenties van de allelen kun je als markers beschouwen. Zo is het mogelijk onderscheid te maken tussen Amerikanen van respectievelijk Afrikaanse, Europese en Spaanse afkomst. Je zou mensen kunnen onderverdelen in aantallen van 100.000, Waarschijnlijk de orde van grootte bij etnische conflicten. Nog grotere specificiteit wordt mogelijk als het Human Genome Project regionen van niet-coderend DNA (minisatellieten) kan onthullen. Juist hier bestaat een grote variabiliteit. Het zijn deze gebieden waar de identificatie van een individu (genetische vingerafdruk) op berust. Veel kennis is al verzameld over genetische verschillen tussen groepen van mensen. Het eveneens bestaande Human Genome Diversity Project beschrijft de normale genetische variaties binnen een bepaalde bevolkingsgroep en heeft als doel informatie te geven aan groepen die het meeste gevaar lopen. Onbedoeld kan het ‘Project’ echter kennis verschaffen aan de ontwerpers van genetische wapens.

Preventie

Refererend aan het succes van de anti-landmijn campagne doet het rapport aanbevelingen voor wetenschappers en regeerders: alert zijn op epidemieën, vroege detectie van pathogenen en training ter herkenning van potentiële gevaren. Het doet ook een beroep op de internationale gemeenschap om de Biologische en Toxine Wapens Conventie te versterken met een verificatieprotocol, en op de internationale wereld van biowetenschappers om de collega’s te ondersteunen die voorheen in de Sovjetunie aan biologische wapens hebben gewerkt. Betrokken wetenschappers moeten het publieke debat stimuleren over de ethische en wetenschappelijke kanten van biotechnologie. Het gebruik voor oorlogsdoeleinden moet zodanig gestigmatiseerd worden dat het door de beschaafde wereld radicaal wordt verworpen.

Bron: BMA-rapport 1999 over Biologische en Genetische Wapens, door Wendy Barnaby.

Terug naar inhoud Nieuwsbrief