Kernwapens terug in bewustzijn van media, bevolking en politiek

Nu de NVMP alweer dertig jaar bestaat lijken de kernwapens langzaamaan weer tot het bewustzijn van de media, de bevolking en de politiek door te dringen, resulterend in initiatieven als de New Agenda Coalition en de hieruit voortgekomen VN-resolutie Towards a nuclear weapon free world. Die hernieuwde belangstelling komt vermoedelijk doordat kernwapens weer opnieuw als een reële bedreiging beschouwd worden.

Ongetwijfeld bestaat er een toegenomen kans op nucleaire calamiteiten sinds de afbrokkeling van de machtsblokken van de Koude Oorlog, de steeds sterkere ‘verkleining’ van kernwapens en hun voortschrijdende proliferatie. Toch liggen er misschien juist door deze ontwikkelingen weer nieuwe kansen om tot een werkelijke reductie van het kernwapenarsenaal te komen. In plaats van twee grote vijandelijke machten zijn er nu vele kleinere allianties die zich ook op bewapeningsgebied sterker willen manifesteren, neem de plannen voor een Europese Defensie. De Koude Oorlog liet eigenlijk maar twee opties toe op bewapeningsgebied: of allebei steeds verder bewapenen, of allebei en tegelijk (gedeeltelijk) ontwapenen.

De situatie is nu minder duidelijk, maar schept ook nieuwe mogelijkheden. Waar de beide vroegere blokken niet aan elkaar konden toegeven, zijn ze misschien in onderhandeling met min of meer gelijkwaardige partners of minder bedreigende tegenstanders eerder tot een compromis bereid.

Het is nu nog mogelijk op korte termijn, weliswaar geen remming van de proliferatie, maar wel reductie van het totale aantal kernwapens te bereiken. Of op lange termijn beide bereikt kunnen worden valt nog te bezien. Maar misschien zijn kernwapens dan allang achterhaald door de voortgaande wapenontwikkeling en de productie en het bezit ervan volstrekt oninteressant.

Als argument tegen kernwapenbeperkingsverdragen wordt door sommigen aangevoerd dat de controlemogelijkheden op naleving ervan nu nog niet perfect zijn. Dat lijkt me in deze situatie minder relevant: tegen de tijd dat ze dit wel zijn, zijn ze misschien overbodig.

 

Offensief tegen kernwapens

‘De Nederlandse regering toonde zich verontrust toen twee weken geleden de republikeinen in de Amerikaanse Senaat weigerden het verdrag dat kernproeven verbiedt, de Comprehensive Test Ban Treaty (CTBT), te ratificeren. De Amerikaanse afwijzing van dit wereldwijd ondersteunde kernstopverdrag heeft een sterk negatief signaal afgegeven aan alle landen die, net als Nederland, het doel van volledige kernontwapening nastreven’. Zo begon de NVMP-brief die op 29 oktober aan minister-president Kok en minister van Aartsen gestuurd werd.

De Amerikaanse Senaat

Het Amerikaanse senaatsbesluit, door president Clinton zelf omschreven als ‘partijpolitiek van het slechtste soort’, betekent een serieuze stap in de verkeerde richting waar het kernont wapening betreft. Niet alleen wordt de weg weer vrij gemaakt voor hervatting van kernproeven, ook heeft het besluit zijn weerslag op andere kernwapenverdragen. Een van de belangrijkste hierbij is het Non-Proliferatie Verdrag (NPV) dat pleit tegen verspreiding van kernwapens en kerntechnologie naar andere landen dan de vijf ‘officiële’ kernwapenstaten. In 1995 werd het NPV voor onbepaalde tijd verlengd. Veel landen ondertekenden destijds het NPV omdat in artikel VI werd opgenomen dat de kernwapenstaten zich verplichten tot kernontwapening. Met de Amerikaanse afwijzing van het kernstopverdrag CTBT lijkt dit echter verder weg dan ooit. In april 2000 wordt het NPV herzien en te vrezen valt dat vele landen zullen weigeren hun steun aan het verdrag te continueren.

Kortom, er is een gevaarlijke situatie ontstaan die mogelijk zal leiden tot een averechts effect: een hernieuwde kernwapenwedloop. Hoogste tijd om bij onze politici te pleiten voor een positief signaal waaruit blijkt dat ons land de lijn van de Amerikaanse Senaat niet wenst te volgen.

Het middel: de NAC-resolutie.

Het door de NVMP aanbevolen middel om deze gevaarlijke ontwikkeling tegen te gaan is de VN-resolutie Towards a nuclear weapon free world van de New Agenda Coalition (NAC). De NAC wordt inmiddels gevormd door 52 ondersteunende staten waaronder Brazilië, Mexico, Nieuw-Zeeland, Zuid-Afrika, Zweden en Ierland. De NAC-resolutie was vorig jaar november ook al in stemming gebracht en Nederland onthield zich toen van stemming, een hele aardverschuiving, omdat ons land als trouw lid van de NAVO altijd tegen dit soort resoluties placht te stemmen. Dit jaar is de NAC-resolutie op een aantal punten zodanig aangepast, dat zelfs de meest kritische voorstander van kernontwapening er geen ‘maar’ of ‘mits’ meer aan kan ontdekken. De inhoud van de resolutie betreft zaken als een oproep aan kernwapenstaten hun verplichtingen uit eerdere kernwapenverdragen na te komen, het zoeken naar mogelijkheden om kernwapens niet meer op scherp te zetten (het de-alerten), het belang onderstrepen van kernwapenvrije zones (deze beslaan het gehele zuidelijk halfrond) bij het streven naar een kernwapenvrije wereld en meer van dit soort voorzichtige voorstellen. De resolutie probeert vooral de goodwill te peilen bij de kernwapenstaten en ze een handvat te bieden om, zonder zich meteen uit te spreken, voorzichtig een eerste stap te zetten op de weg naar kernontwapening. Kortom, een intentieverklaring van de zuiverste soort gemaakt om, na de Amerikaanse dissonant, middels een ‘voor’stem een positief geluid te laten horen.

Tweede Kamerdebat

Omdat in de VN op 9 november over de NAC-resolutie gestemd zou worden, vond op 4 november het debat in de Tweede Kamer plaats. Helaas bleek al snel dat een Nederlands ‘ja’ er niet in zat. Het belang van een gezamenlijk NAVO-standpunt woog zwaarder. Alle goede intenties ten spijt wil Nederland geen risico lopen zich middels een ‘ja’ stem te isoleren binnen de NAVO. Zo zit politiek nu eenmaal in elkaar en daarom werd er voor een politieke oplossing gekozen: Nederland zou net als een aantal andere NAVO-landen zich wederom ‘onthouden van stemming’ bij de NAC-resolutie. Tegelijkertijd werd een gezamenlijke NAVO-verklaring uitgebracht waarin het streven naar nucleaire ontwapening wordt onderstreept. Waar dat streven concreet uit bestaat is helaas volstrekt onduidelijk. Wellicht het verwijderen van de oude Amerikaanse kernkoppen uit Europa, in ons geval van Volkel? ‘We zien niet meer in waar die Amerikaanse atoombommen in Europa eigenlijk toe dienen’ aldus een militaire NAVO-zegsman. Als deze logica pas tien jaar na de val van de ‘Muur’ gestalte krijgt, hebben we nog een volgend millennium nodig om tot wereldwijde kernontwapening te komen.

 

Bezoek Amerikaanse senator

Op dinsdag 12 oktober j.l. hield de Amerikaanse senator Roche voor een gezelschap van ongeveer 50 mensen op uitnodiging van het Nederlands Genootschap voor Internationale Zaken een gloedvol betoog na ingeleid te zijn door de voorzitter Joris Voorhoeve. De senator is het hoofd van de NGO Middle Powers Initiative.

Hij pleitte ervoor dat Nederland, wanneer in de Verenigde Naties de New Agenda Coalition (NAC) opnieuw een resolutie in zou dienen waarin aangedrongen wordt op een doorbreking van de stagnatie in de kernontwapening, zijn stem van onthouding zou wijzigen in een stem voor. De NAC bestaat uit de landen Zweden, Ierland, Zuid-Afrika, Mexico, Nieuw-Zeeland, Brazilië en Egypte. Deze landen hebben het initiatief genomen om hierover een resolutie in te dienen als vervolg op één uit het vorige jaar. Inmiddels is de resolutie aangenomen (zie kader pagina 4). Senator Roche slaagde er in op een zeer overtuigende wijze zijn mening te verwoorden waardoor hij veel indruk maakte. In de discussie werd hij bijgestaan door commander Green en Scylla Elsworthy, beiden zeer bekende mensen in IPPNW-kringen. De gebruikte argumenten waren niet nieuw, maar het gezelschap waarin deze argumenten geuit werden was dat wel. Ik denk dat dit dan ook de waarde was van zijn rede. Het is altijd de moeite waard mensen te horen die zo overtuigend voor ons aller doel uitkomen, namelijk een wereld zonder nukes!

De stemming in de VN over de resolutie Towards a nuclear weapon free world leverde 90 stemmen op vóór, waaronder China. Tegen waren 13 landen, zoals Frankrijk, Groot-Brittanië, Rusland, de Verenigde Staten, Israël, India en Pakistan. De meeste NAVO-landen, waaronder Nederland, onthielden zich van stem.

Terug naar inhoud nieuwsbrief