Landmijnen: wat doet de IPPNW eraan?

door Jannes Mulder

De International Physicians for the Prevention of Nuclear War, IPPNW, heeft met de publikatie van het rapport ‘Landmines: A Global Health Crisis’ een belangrijke bijdrage in de campagne tegen landmijnen geleverd.

Dit gezaghebbende document kwam op initiatief van de Australische Medical Association for the Prevention of War en met geld van het Noorse Ministerie van Buitenlandse Zaken, september 1997, tot stand. Het was het visitekaartje van de IPPNW in de International Campaign to Ban Land-mines, een coalitie van vele niet-gouvermentele organisaties (NGO’s) onder de bezielende leiding van Jody Williams, die daarvoor de Nobelprijs voor de vrede 1997 ontving. In dit goed geschreven document van nog geen 100 pagina’s komen de medische, psychosociale, sociaal geneeskundige en ecologische aspecten van de landmijnepidemie aan de orde. Het geheel sluit af met een paragraaf ‘Stategies for Physicians in Opposing Landmines’ waarin een stappenplan staat beschreven hoe de medische beroepsgroep aan de slag zou kunnen gaan. In mijn woorden samengevat: begin met vast te stellen dat het thema landmijnen ook een medisch aspect heeft en zorg ervoor dat je over de schade door landmijnen goed geïnformeerd bent. Leg vervolgens de nadruk op preventie onder het motto: landmijnen de wereld uit. Stel je op de hoogte van het standpunt van de overheid en werk samen met juristen en economen om meer invloed uit te oefenen. Het document is recent in het Russisch vertaald; nu nog in de Chinese taal.

Burkina Faso ratificeert Ottawa Conventie / Ban Treaty

De IPPNW is dus nauw betrokken bij de bovengenoemde internationale campagne die zich inzet voor een Total Ban on Antipersonnel Landmines. De weg naar zo’n Landmine Ban Treaty is lang en vraagt van NGO’s, waaronder de IPPNW, voortdurende alertheid omdat een gemeenschappelijk gedragen ideaal uiteindelijk vertaald moet worden in politieke bereidheid af te zien van ontwikkeling, produktie, opslag, vervoer en gebruik van landmijnen.

Burkina Faso ratificeerde in september 1998 de Ottawa Conventie en was daarmee de veertigste staat die zowel tekende als ratificeerde. Volgens de internationale spelregels begint vanaf de veertigste ratificatie een periode van zes maanden waarna de Landmine Ban Treaty automatisch in werking treedt. Maart 1999 is dus van grote symbolische betekenis omdat daarmee een belangrijke mijlpaal in de campagne is bereikt. Onder de eerste veertig staten die ratificeerden bevinden zich Engeland, Frankrijk, Duitsland, Zuid Afrika en uiteraard het land waar het allemaal begonnen is, Canada. Nederland heeft de Ottawa Conventie getekend; wanneer ons land tot ratificatie overgaat, is mij niet bekend. (Noot van de redactie: op 11 februari 1999 werd het verdrag door de Tweede Kamer goedgekeurd. Het zal op 23 maart 1999 in de Eerste Kamer behandeld worden. Het is inmiddels door 67 landen geratificeerd. Bron: NRC 2-3-1999).

Ondanks deze belangrijke vorderingen heeft de campagne nog een lange weg te gaan. De Verenigde Staten, Rusland, China, India en Pakistan hebben tot nu toe geweigerd de Ottawa Conventie te tekenen. Bedenk daarbij dat Rusland en China de grootste producenten van landmijnen zijn. Terwijl inmiddels ruim 130 landen wel getekend hebben (en dus op termijn ook tot ratificatie zullen overgaan), blijken deze voor de Landmine Ban Treaty meest relevante landen niet bereid te zijn de intentie tot uitbanning, zoals geformuleerd in de Ottawa Convention, te tekenen. Van ratificatie door deze landen is al helemaal geen sprake op dit ogenblik. Maar wat niet is, kan komen; ik ben voorzichtig optimistisch.

Rusland en China en de Landmine Ban Treaty

September 1998 vond in Dublin een Landmine Monitor Meeting plaats waar NGO’s, waaronder IPPNW-delegaties uit Rusland, Kenia en Uganda samen met vertegenwoordigers van regeringen, hulporganisaties en de VN, van gedachten wisselden hoe de implementatie van het verdrag straks op lokaal niveau te controleren. Ik denk dat de rol van artsen daarbij belangrijk is omdat zij een signalerende functie kunnen vervullen. De rol van artsen is vervolgens in een aparte IPPNW-workshop in Nairobi met IPPNW-delegaties uit Australië, Kenia, Uganda en Zambia verder uitgewerkt. Het zou goed zijn indien op termijn landmijnpijlstations ontstaan ter ondersteuning van de handhaving van de Landmine Ban Treaty. Een eerste opzet daartoe is door James Cobey namens Physicians for Human Rights op een Landmine Monitor meeting in Ottawa, december 1998, geleverd. Op de agenda staat een speciale IPPNW-seminar over landmijnen, te houden in Beijing. Als dat lukt dan zijn in ieder geval een paar artsen binnen China door de IPPNW geïnspireerd. Hoe bescheiden dit resultaat ook mag lijken, er zal mogelijk een olievlekwerking vanuit gaan.

Landmijnengeweld is mensenwerk, geen natuurramp

In een periode van ongeveer tien jaar is door NGO’s op het terrein van landmijnen veel bereikt. Ook van de kant van de IPPNW is een bijdrage geleverd. Hoe lang het allemaal nog gaat duren voor een daling van het aantal slachtoffers waarneembaar zal zijn, weet ik niet. Maar ik ben hoopvol gestemd omdat de landmijnepidemie door mensen zelf is veroorzaakt. Het is een epidemie die zich uitbreidt, dagelijks onvoorstelbaar veel leed toevoegt en de ontwikkeling van een land blijvende schade toebrengt. We hebben het zelf over ons afgeroepen, het betreft geen orkaan, vulkaanuitbarsting of een andere natuurramp. Landmijnengeweld is mensenwerk en is een gevolg van ons eigen gedrag. Wat dus telt, is gedragsverandering bij allen die direct en indirect betrokken zijn bij ontwikkeling, produktie, verkoop, transport en gebruik van landmijnen. Van een beginnende gedragsverandering lijkt sprake en dat geeft energie om geduldig en volhardend op deze weg verder te gaan.

Terug naar inhoud nieuwsbrief