Positie kernwapens binnen NAVO staat ter discussie

Nederland slaat goede weg in naar kernwapenvrije wereld

Door: Hans van Iterson

Hoewel sommigen van mening zijn dat vrijdag de 13e een ongeluksdag is gaat voor onze vereniging het tegenovergestelde op. Op die dag onthield zowel Nederland als België zich namelijk van stemming met betrekking tot VN-resolutie L-48, ‘Towards a nuclear weapons-free world: the need for a new agenda'.

Dat lijkt op z’n minst gezegd weinig spectaculair nieuws, toch is er sprake van een aardverschuiving wetende, dat Nederland altijd zijn trouw aan de NAVO bewijst door consequent tegen dit soort kernontwapeningsresoluties te stemmen. De Nederlandse onthouding (alsmede die van Duitsland en Canada) betekent dat de positie van kernwapens binnen de NAVO niet meer onwrikbaar is maar ter discussie staat. Een belangrijke aanzet voor het veranderde stemgedrag van Nederland werd een week eerder gegeven door het bezoek van de Canadese senator Roche aan Nederland. Deze bracht op vrijdag 6 november, samen met Alyn Ware van de Amerikaanse afdeling van de International Association of Laywers Against Nuclear Arms, een bliksembezoek aan Neder-land. Doel van het bezoek was regeringssteun te krijgen voor de VN-resolutie ‘Towards a nuclear weapons. Roche is voorzitter van het Middle Powers Initiative (MPI).

Het MPI is in 1998 voortgekomen uit de Abolition-2000 beweging en wordt ondersteund door een aantal co-sponsors waaronder IPPNW. Speciale opdracht van het MPI is contact te leggen met de leiders van kernwapenstaten teneinde hen te bewegen om stappen te nemen in de richting van nucleaire ontwapening. Zoals de naam al zegt is het MPI vooral van zins om ‘middle power nations’, zoals Nederland, te bewerken.

Op 9 juni 1998 kreeg het MPI onverwacht steun van een achttal landen. De ministers van buitenlandse zaken van Brazilië, Zweden, Zuid-Afrika, Nieuw-Zeeland, Ierland, Slovenië, Mexico en Egypte lanceerden een VN-ontwerpresolutie ‘Towards a nuclear weapons-free world: the need for a new agenda’. Deze acht landen werden al snel omgedoopt tot de New Agenda Coalition (NAC).

De NAC zette haar plannen door en formuleerde met VN-resolutie L-48 een aantal paragrafen en eisen die de duiven van de haviken moeten scheiden met betrekking tot nucleaire ontwapening. Over deze resolutie werd vrijdag 13 november gestemd en het was duidelijk dat het bezoek van Roche aan Nederland van het nodige belang was.

Buitenlandse Zaken

Karel Koster van de Werkgroep Eurobom en ondergetekende ontmoetten Roche en Ware bij Den Haag CS en togen vervolgens naar het ministerie van Buitenlandse Zaken (BuZa) alwaar we een gesprek hadden met de heer Kervers, hoofd Nucleaire Aangelegenheden en Non-proliferatie. Roche benadrukte het belang van de resolutie waarin zeer zorgvuldig een aantal stappen wordt geformuleerd die door landen genomen kunnen worden op de weg naar kernontwapening zonder dat ze daarbij belemmerd worden door bestaande afspraken en verdragen. Juist nu de START II onderhandelingen muurvast zitten omdat de Russische Doema om praktische redenen niet wil ratificeren (er is gewoon geen geld om de vele kernwapens te ontmantelen), geeft deze resolutie de mogelijkheid om toch verder te gaan.

Kervers benadrukte in zijn antwoord een aantal positieve paragrafen maar vond dat de praktische consequenties van de resolutie toch wel wat moeilijkheden opleverden. Zo staat in de eerste paragraaf dat het bestaan van kernwapens een directe bedreiging vormt voor het voortbestaan van de mensheid. We kunnen echter de uitvinding van deze wapens niet ongedaan maken, bovendien vormen kernwapens een onderdeel van de afschrikkingsstrategie en het Strategische Concept van de NAVO. Wij willen toch vooral solidair blijven binnen de NAVO en daarom is het moeilijk opeens uit de pas te lopen. Kunnen we het niet beter laten bij bilaterale onderhandelingen zoals START? Deze wat onwrikbare repliek leidde tot een korte aanvaring met Roche. Een Canadese senator kun je nu eenmaal niet zo makkelijk de les lezen als een vertegenwoordiger van een kleine actiegroep. Is het niet zo dat kernwapens nog steeds centraal staan in de NAVO-strategie? Leeft de NAVO nog steeds in de tijd van de Koude Oorlog? Steekt men de kop niet in het zand? Hoe kun je onderhandelen met iemand als er uitgegaan wordt van het NAVO-standpunt dat kernwapens nu eenmaal gehandhaafd moeten worden? Enigszins geschrokken bond Kervers hierop enigszins wat in. Nederland was zeker geen havik die kernwapens wilde handhaven en zet zich wel degelijk in tegen kernwapens maar werkt daarbij liever achter de schermen. En hoe is het stemgedrag van Rusland bij deze resolutie? Waarschijnlijk tegen. Helaas, met Kervers konden we niet tot een afgeronde gedachte komen, hetgeen van iemand in zijn positie ook niet verwacht mocht worden.

De Tweede Kamer

Gelukkig werd ‘s middags meer succes geboekt. Om 13.30 uur stond een gesprek met tweede kamerlid Hoekema van D’66 op het programma. We hadden weliswaar op meerdere politici gerekend maar vele buitenlandspecialisten bevonden zich op dat moment in China.

Na een korte rondleiding door het nieuwe gebouw van de Tweede Kamer bleek Hoekema een belangrijk contact met betrekking tot kernontwapening. Roche benadrukte tegenover Hoekema dat het doel van zijn komst mede ingegeven was door het voorstel van de Canadese regering om voor resolutie L-48 te stemmen als een ander NAVO-land dat ook zou doen kan er een oppositie binnen de NAVO gestart worden tegen het kernwapenstandpunt. Je hoeft overigens niet ontrouw aan de NAVO te zijn om toch voor de resolutie te stemmen.

Landen die tegen stemmen, geven in feite aan dat ze tot in eeuwigheid aan kernwapens willen blijven vasthouden. Hoekema benadrukte dat iemand als Kervers alleen de mening van het ministerie weergeeft en dat dit alleen zal omslaan als de Tweede Kamer druk op minister Van Aartsen gaat uitoefenen. Wat de resolutie betreft: D’66 is daar vóór en Pv/dA en GroenLinks evenzo. Een belangrijke rol is wat dit betreft weggelegd voor de CDA-fractie. Hete hangijzers in de resolutie zijn het ‘no-first use’ principe (niet als eerste kernwapens gebruiken), het opheffen van de Nederland-se kernwapentaak en het ‘de-alerten’ (het niet meer op scherp zetten van kernwapens). Roche benadrukte dat deze punten al zo afgezwakt zijn dat dit geen argument vormt om tegen te stemmen hetgeen door Hoekema werd beaamd. Hoekema had Van Aartsen reeds schriftelijk verzocht te reageren op de resolutie. Als deze reactie een tegenstem impliceert zou Hoekema alles in het werk stellen om een debat over de resolutie te organiseren. Een Nederlandse stemonthouding is al een belangrijk succes en een duidelijk signaal binnen de NAVO. Na dit leerzame dagje politiek Den Haag was het tijd voor een warm afscheid. Dergelijke bezoeken maken je eens te meer duidelijk waarvoor je het allemaal doet en dat je wel degelijk bezig bent met belangrijk werk dat van tijd tot tijd zijn vruchten afwerpt.

Terug naar inhoud Nieuwsbrief