Nieuw geweldloos campagnemodel

Burgerinspecties ter preventie van nucleaire oorlogsmisdaden

Door: Eloi Glorieux

Bestuurslid Artsen voor Vrede/AVV en Coördinator Werkgroep Atoomwapens van het Forum voor Vredesactie, de Vlaamse afdeling van het wereldwijde War Resisters’ International.

Burgerinspecties van opslagplaatsen, commandocentra en logistieke steunpunten van illegale massavernietigingswapens, vormen een nieuw geweldloos campagnemodel, georganiseerd vanuit de civiele maatschappij voor het afdwingen van respect voor het internationaal recht en ter voorkoming van oorlogsmisdaden.

Het campagnemodel van de burger-inspecties is geënt op de inspecties door VN-verificateurs van de mogelijke fabricage- en opslagplaatsen van massavernietigingswapens in Irak. Vredesactivisten stelden zich de vraag of ‘onze’ kernwapens dan geen illegale massavernietigingswapens zijn? Sinds de uitspraak op 8 juli 1996 door het Internationaal Gerechtshof te Den Haag heeft de eis voor nucleaire ontwapening niet enkel een ethisch, maar ook een juridisch draagvlak gekregen. Het hoogste rechtscollege ter wereld oordeelde dat zowel het dreigen met - en dus ook het ontwikkelen, opslaan en plannen maken voor gebruik -, als het daadwerkelijk inzetten van kernwapens onverenigbaar zijn met de geldende regels, vervat in het Algemeen Internationaal Recht, het Humanitair Recht en het Oorlogsrecht.

Het dreigen met wapens die geen onderscheid maken tussen burgers en militairen en die noch in tijd (halfwaardetijd plutonium = 24.400 jaar), noch in ruimte (fall out) het neutraliteitsprincipe respecteren, wordt ge-catalogeerd als oorlogsmisdaad.

Het Neurenberg Charter, dat aan burgers de verplichting oplegt om oorlogsmisdaden te signaleren en te voorkomen, versterkt zowel het legitieme als het legale karakter van de Burgerinspecties.

Parlementair Inspectieteam krijgt geen toegang tot Kleine Brogel

Het actiemodel van Burgerinspectie begon in maart j.l. ingang te vinden, toen burgers in de VS zich op een vijftal kernwapensites, waaronder de Los Alamos en Livermore laboratoria, voor inspectie aanboden. In Washington maakte voor het eerst een Canadees parlementslid deel uit van een ‘Citizens Inspection Team’, dat zich toegang verschafte tot een Amerikaanse kernduikbotenbasis. Dit inspireerde o.a. Kamerlid Hugo Van Dienderen om eind maart ook een inspectie op te zetten van de NAVO-luchtmachtbasis van Kleine Brogel (Belgisch Limburg), waar vermoedelijk een tiental Amerikaanse B61-kernbommen opgeslagen liggen.

"Als parlementslid is het mijn grondwettelijke plicht om te controleren of de regering de internationale rechtspraak respecteert en haar verbintenissen uit het Non-Proliferatieverdrag nakomt. Ik eis daarom onvoorwaardelijke toegang tot de gehele luchtmachtbasis en in het bijzonder tot de opslagsilo’s van de kernbommen", zei Kamerlid Van Dienderen net voor hij door de Militaire Politie van de basis werd weggeleid.

Inspectie van het NAVO-hoofdkwartier

Ondertussen vonden ook in andere landen, waaronder het VK en Israël, dergelijke Burgerinspecties plaats, niet enkel van fabricage- of opslagplaatsen van kernwapens, maar ook van administratieve centra. Zo vond op 8 juli, precies op de tweede verjaardag van de historische uitspraak van het Hof van Den Haag over de illegaliteit van kernwapens, een Burgerinspectie plaats van het NAVO-hoofdkwartier te Brussel.

Drie weken eerder hadden daar bijeenkomsten plaatsgevonden van de Defensieministers van de NAVO-landen en de ‘NATO Nuclear Planning Group’. Het Burgerinspectieteam wou informatie inzamelen over de illegale nucleaire plannen van de NAVO. In een aangetekende brief aan NAVO-Secretaris Generaal Solana werd vooraf aangekondigd dat een inspectieteam, bestaande uit twee Euro-parlementsleden, een Belgisch parlementslid en twee vertegenwoordigers van de vredesbeweging, zich op 8 juli om 12.00 uur zou melden voor een inspectiebezoek aan het NAVO-hoofdkwartier.

Samen met de media en een vijftigtal vredesactivisten bood het Burger-inspectieteam zich stipt aan de hoofdingang aan. Na een tijdje werden de Burgerinspecteurs voor een gesprek met vier zogenaamde ‘senior officials’ van de NAVO binnengelaten. Na een groteske security check (de parlementsleden moesten hun GSM-toestel afgeven, want daar kon wel eens een micro in verborgen zitten), mochten we plaats nemen in een klein kamertje. Na de waarschuwing dat niets van het gesprek mocht worden geregistreerd, stelden de NAVO-woordvoerders dat de uitspraak van het Internationaal Gerechtshof slechts een ‘opinie’ was, zonder afdwingbare kracht en dat de NAVO wel voor de eliminatie van alle kernwapens is, maar dit slechts op zeer lange termijn haalbaar acht. Het inspectieteam stelde dat het niet gekomen was om standpunten uit te wisselen, maar om concrete gegevens over de illegale kernwapens van de NAVO in te winnen. Op de directe vragen naar het aantal en het type van de NAVO-kernwapens, de precieze opslagplaatsen, de doelwitten, de ‘alert status’, enz., werd enkel geantwoord met een nors ‘No comment’ of een typisch "Wij ontkennen, noch bevestigen".

Een uurtje later stond het ontgoochelde Burgerinspectieteam terug op straat, waar ter plaatse verslag werd uitgebracht aan de pers. Nadat de vredesactivisten, die heel die tijd aan de hoofdingang van het NAVO-gebouw een vredeswake hadden gehouden, op de hoogte werden gesteld van het feit dat de NAVO niet bereid bleek op constructieve wijze mee te werken aan het onderzoek naar zijn illegale nucleaire massavernietigingswapens, besloten ze zich op te delen in nieuwe Burgerinspectieteams. Met knipscharen werd de omheining van het NAVO-terrein op enkele plaatsen opengeknipt en groepjes Burger-inspecteurs - "gewapend" met een kopie van de uitspraak van het Hof van Den Haag en het Neurenberg Charter - verspreidden zich over het domein op zoek naar databestanden en documenten over de illegale kernwapenprogramma’s van de NAVO.

Alle vreedzame Burgerinspecteurs werden na verloop van tijd door de veiligheidsdiensten opgepakt en aan de rijkswacht uitgeleverd. Na een administratieve aanhouding van enkele uurtjes en het opmaken van een proces verbaal mocht iedereen beschikken. Het initiatief werd uitvoerig in de media behandeld. Het nationale persagentschap Belga sprak over een algemene paniek in het NAVO-hoofdkwartier toen het centrale alarm in werking werd gesteld en in alle lokalen in het Frans en het Engels omgeroepen werd om waakzaam te zijn omdat onbevoegden de veiligheids-zone waren binnengedrongen.

Getuigenis brengen

Er zijn een aantal interessante facetten aan dit campagnemodel. Vooreerst is er de overeenkomst met de officiële VN-inspectieteams in Irak. Zwaaiend met resoluties van de door de kernmachten gedomineerde VN-Veiligheidsraad, eisen deze onvoorwaardelijke toegang tot alle installaties en domeinen die mogelijk massavernietigingswapens herbergen. De Burgerinspectieteams zwaaien op hun beurt met de in opdracht van de Algemene Vergadering van de VN uitgebrachte opinie van het Internationaal Gerechtshof en eisen een even onvoorwaardelijke toegang tot alle sites die verband houden met illegale kernwapens. Deze overeenkomst legt als geen ander de hypocrisie bloot van het westers establishment. "Wanneer is een massavernietigingswapen géén massavernietigingswapen?" Antwoord: "Als het er ééntje van ons is!"

Belangrijk is ook dat dergelijke acties de nadruk leggen op het legitieme èn legale karakter van de dwingende eis voor nucleaire ontwapening. ‘Bearing witness’, getuigenis afleggen door op de plaats van de misdaad zelf de onrechtvaardigheid of de onrechtmatigheid aan te klagen, is een beproefd concept uit de pacifistische traditie dat voor het eerst massaal werd toegepast door de Quakers. Op die manier wordt voor iedereen zichtbaar gemaakt wat de autoriteiten liever verborgen houden.

Burgerlijke ongehoorzaamheid ter verdediging van het internationaal recht

Zoals de zwarte Amerikanen onder leiding van Martin Luther King het onrechtvaardige segregatiebeleid aan de kaak stelden door op een autobus vastberaden een zitplaats in te nemen die "wettelijk" voorbehouden was aan blanken, zo getuigt het bewust binnen dringen van een "verboden" militair domein, waar plannen voor nucleaire oorlogsvoering gesmeed worden of waar nucleaire massavernietigingswapens opgeslagen liggen, van eenzelfde verantwoordelijke burgerzin. De Burgerinspecties gebeuren volgens de pacifistische principes van burgerlijke ongehoorzaamheid, waarbij in alle openheid (de inspecties worden vooraf aangekondigd) op geweldloze wijze (er wordt geen geweld gebruikt tegen mensen) bewust een wet wordt overtreden (namelijk het binnendringen van militair domein) om een nog grotere onrechtmatigheid voor iedereen duidelijk zichtbaar te maken. Dergelijke acties gebeuren ook met een volledig respect voor de rechtspraak in een democratisch bestel. De "burgerlijk ongehoorzamen" onttrekken zich niet aan juridische vervolging, maar gebruiken een eventuele rechtszaak die op hun actie volgt juist om het legitieme karakter van hun actie te benadrukken en het onrechtmatige van dat waartegen hun actie gericht was te benadrukken.

In Engeland werden onlangs enkele vrouwen door een jury voor de rechtbank vrijgesproken. Ze hadden met een voorhamer een Hawk-gevechtsvliegtuig bewerkt. Het toestel zou door de Britse regering aan Indonesië verkocht worden. De vrouwen en talrijke deskundigen die als getuigen opgeroepen werden, legden uitvoerig aan de rechter en de jury uit hoe in Indonesië de mensenrechten worden geschonden en dat volgens de internationale normen aan dergelijke landen geen wapens geleverd mogen worden. De jury aanvaardde het argument dat deze vrouwen, nadat ze tevergeefs talloze andere actiemiddelen tegen de verkoop hadden ondernomen, geen andere middelen meer hadden dan de directe actie. Worden mensen toch veroordeeld, dan zitten ze hun straf, die een onderdeel vormt van het onrechtmatige systeem, gewoon uit. Het doel van het bewust overtreden van een onrechtmatige wet bij burgerlijke ongehoorzaamheid is namelijk niet om die wet te omzeilen, maar om ze te veranderen. Dit betekent dat je alle consequenties van die wet bij je actie betrekt. Een eventuele gevangenisstraf uitzitten maakt deel uit van het getuigenis brengen over de onrechtvaardigheid van datgene waartegen actie ondernomen wordt.

Artsen en Burgerinspecties

Wat betekent dit nu voor de Burger-inspecties van militaire domeinen waar nucleaire oorlogsmisdaden worden voorbereid? Natuurlijk hoeft het niet zo’n vaart te lopen dat er vervolging en gevangenisstraffen komen. Iedereen maakt voor zichzelf uit hoever hij of zij daarin wil gaan. Inspectieteams kunnen hun komst vooraf melden en zich op het aangekondigde ogenblik samen met de pers aanmelden. Daar kunnen, met de uitspraak van het Hof van Den Haag en het Neurenberg Charter in de hand, voor het oog van de camera’s, discussies gevoerd worden met de verantwoordelijken van de basis. Waarschijnlijk zal het inspectieteam geen toegang krijgen tot datgene wat het wil inspecteren, namelijk gestockeerde kernwapens, databestanden en documenten met informatie over de nucleaire strategie en planning, enzovoort. Het feit dat, in het bijzijn van de media, de bevelvoerders van de basis angstvallig elke toegang en medewerking weigeren, geeft een duidelijk signaal dat er zich daar inder daad iets bevindt wat niet pluis is. In dit geval iets wat het Internationaal Gerechtshof van Den Haag als illegaal bestempelde. Dit alleen al vormt een krachtige boodschap, zonder dat de actievoerder een wet overtreden heeft.

Mensen die nog verder willen gaan kunnen, na weigering om toegelaten te worden, zeg maar hun verbeeldingskracht gebruiken om toch de basis binnen te dringen. Door bewust, geweldloos en in alle openheid het politiek en gerechtelijk apparaat te confronteren met acties van burgerlijke ongehoorzaamheid, dwingt men het stelling te nemen over de grond van de zaak: de illegaliteit van kernwapens en de wettelijke verplichting om alle kernwapens weg te onderhandelen.

Iedereen kan dergelijke burgerinspecties opzetten. Best is echter dat mensen zich organiseren en zich aansluiten bij bestaande netwerken of vredesorganisaties die met dergelijke acties ervaring hebben (principes van het geweldloos actievoeren, juridische opvolging,...). Het is ook goed om ernaar te streven dat ieder inspectieteam een verscheidenheid aan mensen telt, met zo mogelijk de aanwezigheid van personen met een zeker "moreel gezag": een parlementslid, een academicus, een priester of dominee,... een arts.

Voor meer informatie: Forum voor Vredesactie, t.a.v. Eloi Glorieux,

Van Elewijckstraat 35, 1050 Brussel. tel: (++.32)(0)2.648.75.83

E-mail: forum@vredesaktie.ngonet.be


Terug naar inhoud nieuwsbrief