Forum over kernwapens en de Nederlandse politiek

Op donderdagavond 23 april vond in het Vrouwenhuis te Amsterdam een door de werkgroep Eurobom georganiseerd politiek forum plaats over 'de stilte rond de kernwapens'. Begin jaren tachtig was er tijdens de verkiezingsstrijd volop aandacht voor de kruisraketten en een- of tweezijdig ontwapenen. Tegenwoordig moet er diep gegraven worden in de berg verkiezingsbeloften om iets over de kernwapenproblematiek op te diepen.

In de goedgevulde Henny de Zwaanzaal van het Vrouwenhuis waren vertegenwoordigers van de vijf grootste politieke partijen aanwezig om onder voorzitterschap van Klarissa Nienhuys het standpunt van hun partij over het Nederlandse kernwapenbeleid toe te lichten. Aan tafel zaten de heren Potuyt (CDA), Van de Bos (D'66), Pitstra (GroenLinks), Valk (PvdA) en Blaauw (VVD).

Het kernwapenprobleem

Na de opening door de voorzitter verzorgde Bart van de Sijde (IKV, Pugwash) een inleiding waarin hij een somber beeld schetste van de kernontwapening gedurende de afgelopen 10 jaar. Weliswaar werd het Non Proliferatie Verdrag (tegen verspreiding van kernwapentechnologie) verlengd en de Comprehensive Test Ban Treaty (verdrag tegen kernproeven) ondertekend, alsmede een forse reductie van het aantal kernkoppen bereikt, toch zijn we nog lang niet verlost van deze wapens. Het Start II verdrag zit muurvast doordat de Russische Doema niet wil ratificeren.
De Verenigde Staten leggen bij ongeveer 10.000 kernkoppen hun benedengrens. Inmiddels zijn de Amerikanen een zogenaamd 'onderhoudsprogramma' van kernwapens gestart dat loopt tot 2065. Zolang zullen we er dus in ieder geval nog aan vastzitten. Verder is het kernstopverdrag inmiddels ingehaald door de 'subkritische kernproeven', die niet alleen een garantie voor onderhoud van de kernwapenvoorraad zijn, maar die ook de deur open laten voor verdere ontwikkeling.
De conclusie van Van de Sijde was derhalve de vraag wat we uberhaupt bereikt hadden. Het kernwapenprobleem bestaat nog in al zijn omvang en het is van groot belang dat dit herontdekt wordt door de Nederlandse politiek.

De partijstandpunten

Vervolgens kregen de politici het woord om het standpunt van hun partij te verduidelijken. Duidelijk werd dat voor een aantal partijen kernwapens nauwelijks nog een issue zijn en dat dit weerspiegeld wordt in de oppervlakkige kennis van sommige woordvoerders. Zo kwam Potuyt van het CDA niet veel verder dan dat de partij nog steeds met de problematiek van nucleaire wapens 'worstelt'. We zouden ze eigenlijk liever niet hebben, maar ze zijn er nu eenmaal. De afschaffing verloopt stapje voor stapje. Desalniettemin is er de laatste 10 jaar veel ten goede veranderd. Van de Bos van D'66 benadrukte ook dat kernwapens op zich 'monsterlijk' zijn, dat iedereen ze kwijt wil staat niet ter discussie. Maar afschaf moet in overleg en niet éénzijdig. Een 'no first use'-verklaring vindt Van de Bos hypocriet, want in een situatie als een raketaanval van Irak of Israel zouden de Verenigde Staten inzet van nucleaire wapens zeker overwegen. Tenslotte haalt van den Bos het ongenoegen van de aanwezigen op zijn hals door de uitspraak van het Internationaal Gerechtshof inzake kernwapens als 'weinig te maken hebbend met de politieke realitiet' af te schilderen. In feite leg je dan de uitspraak van deze internationale rechters gewoon naast je neer en stel je daarmee de autoriteit van dit rechtsorgaan ter discussie als ware het de eerste de beste vredesgroepering.
Gelukkig uitte Pitstra van Groen Links zich iets duidelijker en genuanceerder. Hij waarschuwde voor de 'kernwapenrevival'die in de VS momenteel gaande is. Prseident Bush ging destijds veel verder met ont wapenen dan Clinton nu. Er worden thans weer vele miljarden dollars geinvesteerd. Verder wijst Pitstra op een incident van 25 januari 1995 waarbij de lancering van een Noorse onderzoeksraket door Rusland geïnterpreteerd werd als een Amerikaanse nucleaire aanval vanaf een kernonderzeeer. Het duurde een half uur voordat de voorbereidingen voor een nucleaire tegenaanval gestaakt werden. De heer Valk van de PvdA gaf vervolgens een helder en eerlijk beeld van de lage prioriteit die kernwapens en vrede in zijn algemeenheid momenteel binnen de Nederlandse politiek hebben. Van het grootste belang is nu te voorkomen dat er weer een gespannen internationale situatie gaat ontstaan zoals tijdens de Koude Oorlog waarbij de dreiging van kernwapengebruik weer toe zou nemen. Je moet niet te pessimistisch zijn over wat de laatste jaren is bereikt. Stel dat de NPT- en CTBT-verdragen niet waren getekend, dan zaten we daar nu schande van te spreken. En inderdaad, daar konden wij het wel mee eens zijn. Qua duidelijkheid in standpunten was de heer Blaauw van de VVD onovertroffen. Kernwapens hebben een functie binnen de internationale samenleving gekregen. De wereld zit nu eenmaal zo in elkaar dat je ze niet zomaar af kunt schaffen. De grootste zorg is de verspreiding van raketten (al of niet met kernlading) naar landen als Irak. Alleen daarom al is een 'no first use'verklaring van kernwapenlanden onzin, je moet ze kunnen gebruken om een minimum niveau van afschrikking te houden. Een ander, onderkend, probleem is de gebrekkige verwerking van plutonium uit ontmantelde kernwapens. Vooral in Rusland is dit een groot probleem aan het worden.

Discussie

Na de uiteenzettingen van de vijf politici en de aansluitende, bekoelende, pauze kregen de aanwezigen de gelegenheid vragen te stellen. Helaas was hier slechts een krap half uurtje voor beschikbaar waardoor lang niet iedereen het forum onder vuur kon nemen. Eerste vragensteller was oud-ambassadeur Korthals Altes die benadrukte dat vanuit de vredesbeweging is aangegeven dat de dreiging van kernwapens nog steeds actueel is en dat de politiek dit signaal moet oppakken. Hij onderbouwde dit met het rapport van de zogenaamde 'Canberra-commissie' waarin oud-politici en oud-generaals als Lee Butler, die de praktijk beter kennen dan wie ook, een waarschuwing laten horen en pleiten voor afschroeven en onder controle plaatsen van de kernkoppen ('off alert' plaatsen). De standpunten van deze commissie zijn inmiddels onderschreven door de voormalige minister-presidenten Van Agt en Lubbers. Zulke signalen kun je toch niet negeren? De politici onderschreven in hun reacties het belang van het Canberra-rapport. Het 'off alert' halen van kernwapens is echter een zaak voor alle kernwapenmogendheden, éénzijdige stappen werken niet. Als laatste vragensteller gaf mevrouw van Asseldonk de politici en, gezien de verbaasde reacties van vele aanwezigen, ook de vredesorganisaties nog wat huiswerk mee. Van 15 juni tot 5 juli is er in Geneve een verdrags-conferentie over de oprichting van het International Criminal Court (ICC), dat oorlogsmisdadigers zal gaan berechten. De kernwapenstaten zijn veel druk aan het uitoefenen om misdaden begaan met kernwapens uit de statuten van het ICC te houden. Minister van Mierlo heeft laten weten hier geen bezwaar tegen te hebben. Dit soort zaken zouden politiek toch meer ter discussie moeten staan.


Terug naar inhoud Nieuwsbrief