Een gevaarlijke evolutie

Dangerous Directions door: William M. Arkin en Hans Kristensen in The Bulletin of the Atomic Scientists, maart/april 1998

Bewerking: Hugo D'aes
De huidige toestand in de wereld is op zijn minst merkwaardig te noemen: hoe wel de Verenigde Staten en Rusland vriendschappelijke banden hebben en beide staten hun voorraad strategische wapens terugschroeven, is Amerika meer dan ooit in staat om Rusland een verwoestende en beslissende "first-strike" toe te brengen, als hun relatie zou verzuren. De nucleaire overleving van Rusland is niet meer verzekerd, wat - op papier althans - een nooit gezien gevaar betekent. Hoe komt het toch dat de Amerikaanse nucleaire slagkracht is vergroot in plaats van verminderd, na al die ontwapeningsonderhandelingen en na bijna tien jaar vrede? Het antwoord ligt voor een stuk bij het Russisch onvermogen om de ongeschreven clausule na te leven die aan de basis ligt van de wapenreducties: beide kampen moeten in hoge mate paraat blijven.

De ex-Sovjetunie

De nucleaire paraatheid van Rusland is beneden alle peil. Zelfs de landgestationeerde raketten lijden onder technologische gebreken en onoverkomelijke onderhoudsproblemen. De mobiele raketten, meer in het bijzonder de rijdende SS-25 en de onderzeese ballistische raketten, staan omzeggens stil. De laatstenieuwe onderzeeërs van de Typhoon-generatie worden voortijdig uit de vaart teruggetrokken. Een intercontinentale bommenwerpersvloot bestaat er nauwelijks. Rusland kan zich niet veroorloven haar kernmacht te moderniseren en ziet zich dus verplicht om te ontwapenen. Het onevenwicht tegenover de VS zal in de komende jaren alleen maar toenemen, omdat het merendeel van de huidige Russische wapensystemen na de eeuwwisseling zal uitgediend zijn. Enkel in de non-logica van onze nucleaire maatschappij kon het onvermogen van Rusland om Amerika te vernietigen een gevaar betekenen. Maar in de theologie van de wapenwedloop zijn onevenwicht en wanorde synoniem voor instabiliteit, wat in Washington tot grote bezorgdheid leidt: men vreest de zwakke bevelvoering en controle, zelfs een onverwachte of per ongeluk gelanceerde kernraket is niet denkbeeldig meer.

Het Amerikaanse overwicht

En hoe zit het aan de andere kant? De Verenigde Staten zijn natuurlijk niet zomaar in deze toestand van superioriteit verzeild geraakt. Zij hebben een heel arsenaal aan betere en nieuwere wapens opgebouwd: de B-2 bommenwerper en de super-nauwkeurige MX- en Trident-raketten met krachtige kernkoppen. Bovendien hebben ze hun troepenmacht paraat en hebben ze de oorlogsplannen zodanig herwerkt dat ze beantwoorden aan de meest veeleisende oorlogssituaties. Het is precies de Russische kwetsbaarheid die de ratificatie van START II in Moskou en verdere wapenonderhandelingen in de weg staat. In plaats van onmiddellijk maatregelen te nemen om de huidige dreiging te verminderen, heeft de regering Clinton een aantal steunmaatregelen genomen - zoals het schrappen van doelwitten, Rusland meer tijd geven om zijn verplichtingen na te komen, vermindering van het aantal raketten-initiatieven die eerder de oude comfortabele positie
Maar dat is slechts een deel van het verhaal. De allerbelangrijkste steunmaatregel werd genomen ten voordele van de Amerikaanse kernmacht: het leger mocht voor zichzelf een plan uittekenen waarin kernraketten, kleiner in aantal maar flink gemoderniseerd, gecombineerd met moderne procedures en strategieën, toch in staat zouden zijn om Rusland de fatale klap toe te dienen, met vernietiging van zijn kernmacht, commando en infrastructuur.

Een nieuwe richtlijn

In november 1997 ondertekende Clinton in het geheim het Presidentieel Besluit nr 60 (PPD-60), dat de nieuwe eisen omschrijft waaraan het Amerikaanse kernwapenarsenaal moet voldoen. Er was niet de minste tegenstand vanwege de militairen, integendeel. Een kleine werkgroep van defensiedeskundigen had een voorstel geformuleerd met een nieuw concept van afschrikking dat toeliet het aantal kernkoppen te verminderen tot het niveau van START-III. De oude richtlijnen die nog dateerden van onder Reagan waren ontdaan van een groot aantal overbodige vereisten. Het belangrijkste verschil is dat de VS niet langer in staat moeten zijn om een lang aanslepende kernoorlog te winnen. In de plaats daarvan wordt er zeer nauwkeurig gepland, worden de doelwitten beter uitgekozen en is de technologie zodanig verbeterd dat de VS in staat (moeten) zijn Rusland ineens te verpletteren met vernietiging van aspecten van kernwapens. Het nieuwe ontwerp is eigenlijk een verzameling plannen of opties voor het gebruik van Amerikaanse kernwapens, gaande van een demonstratie-aanval met een enkel wapen, tot een 30 minuten duren de slagregen van niet minder dan 600 raketten met bijna 3.000 kernkoppen.

Start-III nog niet in zicht

Dit ontwerp is niet het antwoord op de veranderde wereldpolitiek, noch het gevolg van een herziening van het af-schrikkingsconcept. Neen, dit ontwerp is louter het resultaat van de grote vooruitgang van de computerwetenschappen, die het gebruik mogelijk maken van uiterst nauwkeurige en flexibele wapens die tot op het laatste moment kunnen geherprogrammeerd worden.
Als de nieuwe presidentiële richtlijn erop gericht was geweest om de VS-kernmacht te herstructureren zodat ze enkel in staat was doeltreffend een vergeldingsaanval uit te voeren, dan zou er sprake geweest zijn van een echt nieuwe politiek na de Koude Oorlog. Op 17 december 1997 drong Clinton er nog bij de Russen op aan om START- II snel te ratificeren en onmiddellijk over te gaan tot onderhandelingen over START-III, wat voor Rusland "uiterst belangrijk (is) om niet in een oneerlijke positie te belanden". Maar zoals het er nu uit ziet is START-II nog lang niet aan implementatie toe: vanuit Russisch standpunt bekeken, betekent elke wapenreductie immers een vergroting van het Amerikaans overwicht.


Terug naar inhoud Nieuwsbrief