Nederlandse burgemeesters willen

stappen naar een kernwapenvrije wereld

 

Op woensdagnamiddag 11 juni kwamen, onder voorzitterschap van burgemeester Cor de Vos van Nieuwegein, zeven ‘Burgemeesters voor Vrede’ bijeen in het kantoor van de VNG (Vereniging van Nederlandse Gemeenten). Doel was te overleggen welke concrete bijdragen Nederlandse burgemeesters kunnen leveren aan een kernwapenvrije wereld.

 

Onder hen burgemeester Joke Kersten van de gemeente Uden waaronder vliegbasis Volkel valt, de plek in Nederland waar Amerikaanse kernwapens liggen opgeslagen. Ex-premier Lubbers zei hierover in Vrij Nederland van 9 febr. 2008 : “Volgens mij hebben we nog wat kernwapens op vliegbasis Volkel liggen, die lijken me obsoleet. Om te beginnen, zouden we die eens weg kunnen doen.”

Door IKV Pax Christi en de NVMP was lang uitgekeken naar deze ontmoeting met ‘Burgemeesters voor Vrede’. Opzet was nu eens de burgemeesters aan het woord te laten. NVMP-voorzitter Herman Spanjaard sprak een welkomswoord uit en Dion van den Berg (IKV) gaf een toelichting op de ondersteunende rol die IKV Pax Christi en NVMP kunnen spelen bij concrete activiteiten. Oorspronkelijk zou burgemeester Akiba van Hiroshima ook bij de bijeenkomst aanwezig zijn maar door verplichtingen in Hiroshima moesten we het doen met een videoboodschap. Namens de internationale Mayors for Peace-campagne voerden mevrouw Irma Dioli en de heer Aaron Tovish het woord. De grootste belangstelling ging echter uit naar de bijdrage van de burgemeesters zelf. Hoe kijken zij aan tegen het gevaar van kernwapens en wat kan men daartegen op gemeentelijk niveau eigenlijk doen?

 

Joke Kersten (Uden) vertelt dat zij begin jaren ’80 al meeliep in de anti-kernwapendemonstraties en dat zij vrienden in Genčve kende die een eigen atoomschuilkelder hadden gebouwd. Je vraagt je dan af wat voor nut een schuilkelder heeft als alles om je heen vernietigd en radioactief besmet is. Vliegbasis Volkel valt onder de gemeente Uden, er vinden testvluchten plaats van  F-16’s met de nucleaire bommen die op Volkel liggen. Wat nu als er een F-16 neerstort (niet uitzonderlijk) met een dergelijke nucleaire lading aan boord? Dat zijn de enorme lokale risico’s die aan kernwapens kleven. Burgemeesters zijn het eerst verantwoordelijk voor de veiligheid van de eigen bevolking. Risico’s op een nucleaire ramp moeten worden uitgebannen. Ngo’s en burgemeesters zouden daartoe de handen ineen moeten slaan.

 

Ineke van der Wel (Rijswijk): kernwapens moeten uit de ‘politieke omlijsting’ waarin ze zitten, het is gewoon gevaarlijke rommel waar je niets aan hebt. Zo zou je het neer moeten zetten. Met toegankelijke informatie kun je het kernwapenprobleem voor de burger inzichtelijk maken.

 

Jan van Belzen (Barendrecht): ik pleit voor het streven naar educatie en voorlichting. Organiseer iets in het onderwijs, een gastles, discussiebijeenkomst, vooral bij jonge mensen is het besef over kernwapens weg. Met handzaam materiaal zou je voorlichting op scholen kunnen geven.

 

Wim de Gelder (Bloemendaal): toch is het moeilijk om een dergelijk beladen onderwerp down to earth te brengen. Dat zware Hiroshima-karakter daar zou je eigenlijk vanaf moeten. Je moet iets hebben dat je kunt ‘omarmen’ zoals het ‘lieveheersbeestje’ tegen zinloos geweld.

Marianne Ruigrok-Verreijt (Oudewater): ik denk ook dat je je vooral op de huidige generatie moet richten en de kanalen/mogelijkheden moet aanspreken die daar voor zijn. Minder zwaar en gepolitiseerd en op een wat speelsere manier.

 

Algemene bevindingen van de burgemeesters

• Er zijn belangrijke ontwikkelingen met betrekking tot de kernwapens en het zou zeker goed zijn daarover in Nederland het debat opnieuw een impuls te geven.

• Zeker na nine-eleven zijn de risico’s veel groter geworden en lijken de politieke tegenstellingen verscherpt te zijn.

• Er is te weinig aandacht voor de risico’s van ongelukken met kernwapens, in het bijzonder bij het vervoer (bij oefeningen is er altijd sprake van een ongeval op een afgelegen plek, nooit in een drukbevolkt gebied).

• Het gaat om bescherming van burgers en de bevordering van draagvlak voor nucleaire ontwapening. Dat kan een gezamenlijke opdracht van lokale overheden en vredesbeweging zijn.

• In de huidige context en gegeven de plaats van de burgemeester in ons staatsbestel is het van belang om in de lokale activiteiten de beladenheid van de discussie van 25 jaar geleden te voorkomen (depolitiseren).

• De kennis over kernwapens is erg ver weggezakt. Het is van belang om met educatieve activiteiten de feiten-kennis en het bewustzijn weer wat op te krikken.

 

Voorzitter Cor de Vos (Nieuwegein): Ik vind ook dat de informatie die we tot nu toe binnen krijgen over ‘Burgemeesters voor Vrede’ teveel gefocust is op resultaten van internationale conferenties, dat is niet erg interessant voor een burgemeester die juist wat op lokaal niveau wil doen. We moeten echt dichter bij huis blijven. Middelen daartoe zijn handzame voorlichting en toegankelijke informatie voor scholen, dingen doen rond 21 september (dag van de vrede), onze partnersteden aanspreken op hun kernwapenstandpunt. Op persoonlijk vlak zouden we spreekmomenten zoals 4 mei en Nieuwjaar kunnen aangrijpen om de ‘kernwapens weg’-boodschap te verkondigen.

Tenslotte lijkt het me zinnig als de ongeveer 40 ‘Burgemeesters voor Vrede’ in Nederland wat meer georganiseerd gaan opereren. Is hier een rol weggelegd voor de VNG? Als dit soort zaken rondgestuurd wordt vanuit de VNG kan dat natuurlijk op meer aandacht rekenen dan wanneer het komt van een ngo als IKV Pax Christi. Als de VNG hierin een taak krijgt zal er bij de gemeenten wel financiering moeten worden gevonden. Daarom wordt afgesloten met het voorstel bovenstaande conclusies en mogelijkheden nog eens nader door te spreken met betrokken burgemeesters voor vrede en de VNG.

 

Ideeën voor concrete activiteiten in Nederland

• Inzetten van toegankelijke informatie (de internationale nieuwsbrieven zijn niet aantrekkelijk en veel te moeilijk voor gewone burgers),

o.a. via gemeentelijke websites

• De kernwapendiscussie inbrengen bij partnergemeenten elders in Europa

• De internationale Dag van de Vrede (21 september) benutten als een kapstok voor educatieve en publieke activiteiten

• Het is belangrijk om het probleem zichtbaar te maken. Het openstellen van atoomvrije kelders (voor publiek gebruik) kan daartoe soms mogelijkheden bieden.

• Er zijn jaarlijks terugkerende 'speechmomenten' zoals Nieuwjaar en 4 en 5 mei. Een paar goed geformuleerde alinea’s zouden burgemeesters in hun toespraak kunnen meenemen.

• Burgemeesters kunnen gastlessen geven op scholen en aangeven waarom zij zich gemeld hebben als burgemeester voor de vrede. Kapstok voor gesprek over kernwapens en vrede.

• Doelgroep jongeren is erg belangrijk, activiteiten dus richten op scholen.

• Het zou goed zijn om een krachtig symbool te kunnen gebruiken zoals het lieveheersbeestje tegen zinloos geweld.

• Mogelijk kan op bepaalde momenten ook een link gelegd worden naar de activiteiten van de gemeente als

millenniumgemeente.

• Gerichte ondersteuning bij deze activiteiten is zeker gewenst, van de zijde van VNG en van ‘vredesorganisaties’.

 

Een duidelijk ‘wordt vervolgd’ dus en een positief slot van een zinvolle bijeenkomst waarbij de burgemeesters initiatief en verantwoordelijkheid toonden. Vooral de opmerking dat ze dingen op lokaal niveau willen en minder belangstelling hebben voor verslagen van NPT-prepcoms, (Nonproliferation Treaty Preparatory Commission) vond ik een eye-opener. Tot nu toe is er onvoldoende een vertaalslag gemaakt richting lokale activiteiten die gemeenten op kunnen pikken.