NVMP-ledenvergadering en symposium ‘Kernwapens go home’

 

Op zaterdagochtend 19 april kwam de NVMP samen voor haar Algemene Ledenvergadering in het Wilhelmina Kinderzieken-huis te Utrecht. ’s Middags vond het symposium ‘Kernwapens go home’, plaats.

 

Algemene Ledenvergadering

Herman Spanjaard blikt terug op de ontwikkelingen dit jaar. Nucleaire wapens zijn meer onder de aandacht gekomen, dat is een hoopvolle ontwikkeling. We hebben een actieve groep studenten die in Rotterdam een eerste Target X-actie organiseerde. Een groot rood kruis op de grond:

wat zou er gebeuren als hier een atoombom zou ontploffen. Dankzij de studenten staan we nu ook op straat.

 

Henk Groenewegen vertelt iets over het Medical Peace Work. Dit project is nu afgerond en staat online op internet. Er wordt getracht een Europese accreditatie te realiseren maar dat zal een moeilijk proces worden. Iedereen wordt uitgenodigd om te kijken op de website:

http://www.medicalpeacework.org/

De financiën zijn op orde en derhalve vraagt de kascommissie de vergadering de penningmeester te dechargeren. Tevens gaat men akkoord met een eenmalig interen op eigen vermogen van € 5000,- onder andere vanwege de kosten van het volgende IPPNW-studentencongres dat in Nederland ge-houden wordt. Minder verheugend is het nieuws dat penningmeester Wijnand Rutgers geen nieuwe termijn als penningmeester wil aanvaarden. Door zijn drukke werkzaamheden kan hij de NVMP niet de aandacht geven die nodig is. De post van penningmeester is vooralsnog niet ingevuld.

 

Kernwapens go home

Dagvoorzitter Herman Spanjaard beschrijft in zijn inleiding de kansen voor kernontwapening. Politiek zijn de Amerikaanse presidentsverkiezingen van veel belang. Als president Bush vertokken is en de Democraten winnen de verkiezingen dan lijkt er veel mogelijk. Politici en diplomaten hebben die signalen al gegeven. Een eerste voor de hand liggende mogelijkheid is het terughalen van de Amerikaanse kernbommen uit Europa, zoals die, die ook op Volkel liggen opgeslagen.

 

Martin Butcher

De eerste spreker Martin Butcher  is werkzaam voor het Acronym Institute van Rebecca Johnson, dat zich bezighoudt met ontwapeningsdiplomatie. Martin vertelt dat aan het einde van de Koude Oorlog de kernwapenvoorraden met 58% gereduceerd zijn. Toch bleven er in Europese landen nog kernbommen liggen. In die dagen werden kernwapens door de NAVO beschouwd als weapons of last resort: alleen inzetbaar als je zelf met vernietiging wordt bedreigd dus. Nu is het zo dat het Verenigd Koninkrijk geen enkele externe dreiging meer ervaart, voor de Europese NAVO-partners zal dat niet anders zijn. Toch blijft men beweren dat kernwapens essentieel zijn voor onze bescherming. Graag wijst men daarbij op de nucleaire dreiging vanuit Iran. Maar bekijk het nu eens van de andere kant. Iran wordt van alle kanten bedreigd; voor dit land zou het dus, meer dan voor de NAVO, begrijpelijk zijn dat het kernwapens als essentieel beschouwd ter bescherming. Een NAVO-opstelling waarin kernwapens als onmisbaar worden gezien vormt natuurlijk een stimulans voor andere landen. Nucle-aire proliferatie heeft momenteel de overhand boven non-proliferatie.

 

Een versterkende factor daarbij speelt de veranderde kernwapenpolitiek van de NAVO, van weapons of last resort is deze opgeschoven naar first use. Nu is het al zo ver dat kernwapens op voorhand kunnen worden ingezet als men zich bedreigd voelt door een vijand met ABC-wapens. Deze situatie heeft gespeeld in de kwestie Irak-Turkije. Toen onder Sadam met chemische wapens werd gewerkt drongen de VS aan om de optie kernwapens te overwegen. Dit terwijl president Bush zich verschuilt achter de stelling dat kernwapens op zich niet gevaarlijk zijn maar alleen degene die ze heeft. Deze leus lijkt sterk op die van de National Rifle Association die beweert dat vuurwapens geen mensen doden maar dat alleen mensen andere mensen vermoorden. Iedereen weet wat die ‘eigen verantwoordelijkheid’ oplevert. Feit is dat bij onderhandelingen over verdragen zoals bij het Non-Proliferatieverdrag het steeds minder over reductie gaat. De Amerikanen willen zelf bepalen hoe ze met hun voorraden omgaan. Deze houding heeft ook zijn effect op de NAVO, ook hier afkeer van kernontwapening.

 

Afschaffen van kernwapens is momenteel niet aan de orde. Wat dat betreft zijn de komende presidentsverkiezingen inderdaad van veel belang. Bush heeft vanuit het gezichtspunt van Europa too fast, too far gepusht. Na zijn aftreden zullen er veel meer kansen komen voor ontwapening. In concreto zijn die vastgelegd in de ‘13 stappen naar nucleaire ontwapening’ van het Non-Proliferatieverdrag.

 

Karel Koster

Karel Koster was jarenlang actief als antikernwapen-lobbyist en werkt thans als beleidsmedewerker bij de SP. Zijn bijdrage heet ‘Nederland als een ersatz-kernwapenstaat’. Nederland heeft Amerikaanse kernwapens op haar grondgebied en is daarmee een potentiële kernwapenstaat. Die kernwapens blijven Amerikaans bezit en worden bewaakt door Amerikaanse militairen. Dat is nogal dubbel want in het Non-Proliferatieverdrag staat dat kernmogendheden geen kernwapens naar andere landen zullen verplaatsen en niet-kernwapenstaten geen kernwapens van andere landen mogen herbergen. Aan deze verplichting wordt echter opvallend weinig aandacht ge-schonken. Nederland, bij monde van minister Maxime Verhagen blijft uiterst omzichtig reageren als de NAVO-kernwapentaak ter sprake komt, zoals in de volgende verklaring van 30 januari 2008:

“Het doel van een veilige wereld waarin kernwapens niet langer benodigd zijn, kan niet direct worden bereikt. Het uitgangspunt van het NAVO-beleid, dat het Bondgenoot-schap nucleaire strijdkrachten in Europa zal handhaven op het minimumniveau dat benodigd is voor de handhaving van vrede en stabiliteit, is in lijn daarmee. De regering bekijkt en evalueert, samen met de NAVO-partners, voortdurend de internationale veiligheidssituatie. Als resultaat daarvan zijn sinds het einde van de Koude Oorlog de nucleaire eenheden van de NAVO sterk gereduceerd.”

 

Zelfs aan minimale transparantie, toegeven dat er zich kernwapens in Nederland bevinden, wordt niet tegemoet gekomen. Nederland geeft alleen toe dat er een NAVO-kernwapentaak is en een Nederlands squadron F-16’s dat daaraan invulling geeft.

Activisten (burgerinspecties) hebben op vliegbasis Volkel documenten ge-vonden over: 1) Nuclear surety in-spections 2) Oefeningen met kernwapens 3) Highest level Communications infrastructure linked to US command structure. Kortom harde bewijzen dat kernwapens op Volkel aanwezig moeten zijn. Gezien de opslagcapaciteit moeten dat minimaal 20 zogenaamde ‘vrije val bommen’ (B-61’s ) zijn.

Nederland wordt dus beschermd door een kernwapenparaplu maar heeft weinig tot niets te zeggen over de inzet van deze kernwapens. Gezien de first use-politiek van de NAVO zouden we zomaar meegesleurd kunnen worden in een nucleair conflict.

 

Nukes go Home

Een ideaal proces, maar nog toekomstmuziek, om van de Amerikaan-se kernwapens af te komen zou ‘transparantie’ zijn: toegeven dat hier kernwapens aanwezig zijn. Die erkenning zou het begin van een discussie (zowel politiek als publiek) vormen met als einddoel het terugsturen van de kernwapens. Daarna zouden we de Navo-nucleaire doctrine kunnen verwerpen en na publiek debat een no-first use-verklaring afdwingen. De huidige realiteit is echter dat de JSF zonder al te veel politieke discussie de kern-wapentaak van de F-16 overneemt.

Maar wie weet, hoopgevend zijn al-vast de woorden van ex-premier Lubbers: “Volgens mij hebben we nog wat kernwapens op vliegbasis Volkel liggen, die lijken me obsoleet. Om te beginnen, zouden we die eens weg kunnen doen” (Vrij Nederland,

9 februari 2008).

 

Discussie

Reynold Klooker: “Waarom is het zo moeilijk om over kernwapens te praten in dit land? In België is er veel meer openhartigheid”.

Martin Butcher: “Het is vooral een kwestie van hard werken en veel lobbyen, in België heeft de Mayors for Peace-campagne voor veel aanhang onder burgemeesters gezorgd, in tegenstelling tot Nederland zijn de, gekozen, burgemeesters daar politiek veel actiever waardoor de politiek beter beïnvloed kan worden”.

Karel Koster: “Anderzijds komt men in België ook weer heel gemakkelijk terug op gedane uitspraken, de loslippigheid van Defensieminister de Crem over kernwapens in België is gewoon weer teruggedraaid, ontkend.”

Herman Spanjaard: “Nederlandse burgemeesters hebben formeel wel een politieke kleur maar ze worden aangesteld en eenmaal in functie stellen ze zich politiek neutraal op.”

Christien Mudde: “Er is gesproken over gebrek aan externe dreiging, maar als je kijkt naar enkele landen als Polen en de Baltische Staten dan zullen die eerder geneigd zijn een kernwapenparaplu te accepteren want zij zien Rusland nog steeds als een grote bedreiging.”

Martin: “Uiteraard. Deze landen hebben zeer bittere herinneringen aan Rusland, zij zien de NAVO als een verdediging tegen Rusland en niets anders.”

 

Wendela de Vries: “De kernbommen die wij hebben zijn dus ouderwets, we staan nu voor de keuze om over te stappen van de F-16 naar de JSF. Goed moment om ze op te ruimen?”

Karel: “Politiek is al min of meer besloten om de kernwapentaak over te dragen.”

Martin: “Ook al worden de bommen naar Amerika teruggevlogen dan wil dat nog niet zeggen dat je van de nucleaire taak af bent. Die is namelijk overeengekomen binnen de NAVO. Het kan dus best zijn dat die taak gewoon blijft en men bij de JSF gaat werken met oefenbommen. Ten tijde van een nucleair conflict kunnen echte bommen worden overgevlogen.”

 

Christien Mudde: “Is het streven naar kernwapenvrije zones iets om een stap verder te komen?”

Herman: “Dat is in sommige Euro-pese landen een heel populair topic , maar in Oost-Europa wil men er juist weer niet aan uit angst voor Rusland.”

Karel: “Vergeet niet dat wij als West-Europese landen leven in een kasteeltuin omringd met grote muren, hier zijn geen grote spanningen of externe dreigingen. Vanuit die hoedanigheid hebben wij makkelijk praten over conflicten elders.”

 

Kees Kalkman: “Kunt u wat meer details geven over het  Duits-Noorse voorstel betreffende kernwapens?”

Martin: “Dat is een initiatief dat wel wat tijd zal vergen en sterk afhankelijk is wie de Amerikaanse presidentsverkiezingen wint. De omschrijving is: raising NATO’s role in armscontrol and non-proliferation.  Men probeert de suggesties van Kissinger et al in de Wallstreet Journal op te volgen. Een voorzichtige poging dus richting een ander NAVO-kernwapenbeleid.”

Herman: “De Nederlandse regering steunt dit voorstel wel. Dat is op dit moment al heel wat, tot nu toe was de reactie altijd: geen discussie, praten we niet over. Nu is er toch bereidheid tot praten en dat is al meteen een heel ander geluid.”