Het probleem van kernenergie en de ‘kleine wapens’

 

Verslag van het 17e Wereldcongres van IPPNW in Helsinki

 

Van 7-10 september j.l. kwamen in de Finse hoofdstad ca. 350 artsen en nog eens ca. 250 medische studenten bijeen om de toestand in de wereld te bespreken vanuit de situatie rond kernwapens (nog altijd hoofdzorg nummer één) en aanverwante medisch-polemologische onderwerpen. Twee zaken stonden daarbij ditmaal ook centraal: het probleem van de kernenergie (en de links met gezondheidsschade en met de productie van kernwapens) en het probleem van de ‘kleine wapens’. De grote opkomst van studenten uit de hele wereld (waaronder velen uit Afrika en Azië) gaf aan het

congres een nieuw en fris elan en hoop voor de toekomst van IPPNW.

 

In de openings-plenary trok de rede van scheidend co-president Ronald McCoy (Maleisië) de meeste aandacht. In een subliem overzicht schetste hij de geschiedenis van de kernwapens, de vele en vaak vergeefse pogingen om tot afschaffing te komen en de oorzaken en omstandigheden, die daaraan ten grondslag lagen en liggen. En aldus de noodzaak voor de IPPNW hard te blijven werken om publiek en politiek te overtuigen van de noodzaak tot afschaffing. De rede vindt u verderop in deze Nieuwsbrief (pagina 10). Daarop sloot Lena Hjelm-Wallis (Internationaal Olof Palme-Centrum) aan en vestigde de aandacht op de ICAN-campagne (International Committee for the Abolition of Nuclear Weapons).

 

In dezelfde trant sprak ’s middags ook burgemeester Akiba van Hiroshima, die kernwapens “het laatste taboe, dat moet blijven” noemde. De wereldwijde organisatie van Mayors for Peace, waarvan hij voorzitter is, roept burgers op hun lokale vertegenwoordigers te vragen hoe hun standpunt t.a.v. kernwapens is: “Zijn ze niet tegen, dan zijn ze deel van het probleem”, aldus Akiba. Hij noemde de war on terror een strijd naar twee kanten: gericht tegen terroristen, maar ook tegen de eigen bevolkingen door chaos en vrees te zaaien.

 

Dr. Kgosi Letlape (Zuid-Afrika), voorzitter van de World Medical Association noemde oorlog “de langstlopende epidemie in de geschiedenis van de mensheid” en sprak vooral over de noodzaak, dat artsen tijd nemen om met hun patiënten ook over maatschappelijke problemen (zoals oorlog en vrede) te spreken en om sowieso een rol in het maatschappelijk debat te blijven spelen. Artsen hebben de plicht de geloofwaardigheid van de professie in deze te herstellen. Preventie is belangrijker dan curatie.

 

Zoals gezegd was een plenary gewijd aan het probleem van de weer opkomende neiging om nieuwe kerncentrales te gaan bouwen. Een eventuele nieuwe oorlog zal gaan over de wereldhegemonie betreffende energie. Olie, kolen en gas raken op en hebben nadelige invloeden op het milieu. Maar kernenergie biedt niet de oplossing, aldus in diverse toonaarden de deskundigen die hierover aan het woord waren. Het is te duur (per kilowatt/uur) en te gevaarlijk i.v.m. ongelukken. Tsjernobyl was maar één ongeval, zij het tot nu toe het ernstigste met een enorme ramp tot gevolg. Verder is er het niet opgeloste afvalprobleem, de gevaren van terrorisme en de link met het militaire aspect. Door de beperkte uraniumvoorraad is het bovendien een niet afdoende oplossing. Duurzame energie (uit zon-, wind- en waterkracht en vooral biomassa) moet de uiteindelijke oplossing bieden en sceptici die beweren, dat dit nooit voldoende kan zijn werden o.a. door Hans-Josef Fell (Duits parlementariër) weerlegd: in Duitsland wordt nu al in 12% van de energiebehoefte voorzien door duurzame energiebronnen, terwijl dat enkele jaren geleden nog voor onmogelijk werd gehouden. Iran heeft een programma van zonne-energie nodig. India is een voorbeeld van afhankelijkheid van import van Amerikaans uranium geworden door een contract met de VS: nu gaat 25% van het energiebudget naar minder dan 3% van de energieproductie. En dat terwijl er in India al meer dan 300 ongelukken met kerncentrales zijn geweest en veel mensen ziek zijn door radioactieve besmetting (door het eten van vis, die besmet koelwater heeft opgenomen). Kernenergie maakt ook arme landen nog meer afhankelijk van de rijke. Ook de gevolgen van de ramp bij Tsjernobyl kwamen uitgebreid aan de orde alsmede de tekortkomingen van het IAEA/WHO-rapport over de gevolgen van deze ramp. En nog onlangs, op 20 augustus 2006, is er een bijna-ongeluk in de kerncentrale van Fossmark (Zweden) geweest, waarbij een meltdown maar 7 minuten weg lag. Een fysicus nucleaire energie vertelde, hoe veel van zijn collega’s inmiddels het geloof in kernenergie verloren hebben en hoe het een fictie is om veilige kerncentrales te krijgen. Wat we nu doen, zei hij, is “keeping up appearances” en we hebben elke dag, die goed gaat geluk gehad.

 

Een indrukwekkende plenary was gewijd aan de small arms waarbij door diverse sprekers, artsen, public health-onderzoekers, studenten uit Afrika, Midden-Amerika en Azië, werd gepresenteerd welke acties door de medische wereld daar lopen om aan preventie te doen: de Landmine Campaign kan tot voorbeeld dienen voor andere IPPNW-acties: voorlichting op scholen, instructie aan medische studenten, etc. Zie ook de film The One Bullet Story op de IPPNW-website.

 

Op de laatste dag werd door de Finse forensisch odontologe en lid van vele rampenslachtoffersidentificatieteams Helena Ranta de aandacht gevestigd op de mechanismen, die aan genocide voorafgaan: het begint vaak met vernieling van bijvoorbeeld kerken, moskeeën en culturele instellingen. Op dit moment is er nog tijd voor actie. Maar wie toeziet en niets doet, maakt genocide mede mogelijk. Zet genocide eenmaal in, dan is het geen act of murder, but thousands of acts of murder. En vergeet niet, dat als het moorden stopt, de genocide niet over is. De slachtoffers, de overlevenden lijden voort.

 

Aan Evgeny Chazov, de enige aanwezige co-founder van IPPNW kwam natuurlijk de eer toe tijdens de afsluitingsceremonie te spreken en Gunnar Westberg als huidige co-president sloot af met een samenvatting en slotverklaring van dit wel zeer inspirerende en goed georganiseerde congres. Was u er niet bij (de Nederlandse delegatie was wel erg klein en de Vlamingen lieten het helemaal afweten): over anderhalf jaar kunt u naar New Delhi om uw kennis en inzicht op peil te laten brengen en uw motivatie om binnen de nationale en internationale vereniging actief te zijn een flink eind op te krikken. De Indiërs zijn al hard bezig er iets goeds van te maken en nodigen u hartelijk uit!

 

Indrukken van het congres

Er heerste een optimistische sfeer, er zit weer Schwung in het geheel. Door het nieuwe actieplan (Vijf Punten Plan) is er duidelijkheid gekomen over waar de prioriteiten van IPPNW de komende jaren liggen. Per land kan bekeken worden welke acties uitvoerbaar zijn in de lokale setting. Verder is er de nadruk op de medische kant van de wapenwedlopen: welke risico's voor de gezondheid zijn er en wat kunnen we als artsen en werkers in de gezondheidszorg erover zeggen. Dus weer vanuit onze specifieke medische positie in plaats van de 'valkuil' van de politieke standpunten. Door te benadrukken wat de gevolgen voor de gezondheid zijn van oorlogen, wapengebruik en wapenwedlopen blijven we dicht bij het eigen vak. De gevolgen zijn al ernstig genoeg. Tenslotte is dit ook de reden waarom we aangesloten zijn bij IPPNW en als medici uit verschillende landen zoeken we daarin de reden voor samenwerking ondanks de verschillen. Er was evenals voorgaande jaren een actieve studentengroep. Helaas waren er geen Nederlandse deelnemers. De Nederlandse inbreng werd node gemist, zo werd me door verschillende studenten verteld. Een deel van de studenten had voor het congres al meegedaan aan de Baltic Bicycle Tour: rond de oostkant van de Oostzee zijn ze op de fiets richting Helsinki gereisd, actievoerend in de plaatsen onderweg.

 

Het congres was goed georganiseerd. Je kon merken, zowel wat betreft de uitvoering als ook aan een aantal van de sprekers, dat de Finse collega's nauwe banden hebben met de politiek. Sommige collega’s waren of zijn parlementariër en zijn zelfs gevraagd voor de functie van minister of zijn minister geweest. Er was kennelijk een subsidie van de Finse tegenhanger van de gezondheidsraad, STAKES, gezien de informatiefolders en dergelijke.

 

Renewing our spirit, renewing our message

Vanaf de oprichting van de IPPNW in 1980 is haar boodschap geweest, dat kernwapens een veel ernstiger bedreiging zijn voor de gezondheid van individuen en voor de bevolking als geheel dan werd aangenomen, ook als er ‘alleen maar’ sprake is van een wapenwedloop. De medische gevolgen van een kernoorlog zijn zo ernstig, dat de hele samenleving en dus ook de gezondheidszorg zal instorten en er nauwelijks hulp geboden kan worden. De keuzen tussen oorlog en de wegen naar vrede, gezondheid en veiligheid voor alle mensen en de overleving van de mensheid zijn net zo urgent en hevig als bij het einde van de Koude Oorlog. Als artsen zijn we gehouden aan het voorkómen van oorlog en het instellen van veiligheid voor iedereen gebaseerd op gezondheid en mensenrechten. Helaas zijn deze doelstellingen van IPPNW tot op heden niet gehaald, ondanks de toezeggingen in het Non-Proliferatie verdrag. In tegendeel, sommige landen spreken nu zelfs openlijk van de mogelijkheid om kernwapens in te zetten in de strijd.

 

Opnieuw en even dringend wordt de boodschap nu herhaald, in het licht van de huidige kernwapenwedloop en -proliferatie (steeds meer landen bezitten kernwapens) en in het licht van de overige bewapening en oorlogen. De dringende oproep aan alle landen tot een kernstop is preventieve geneeskunde op wereldschaal en past bij de artsenfederatie die IPPNW is. De verklaring kan in zijn geheel nagelezen worden op de IPPNW-website.

 

Tijdens de International Council Meeting (de algemeen bestuursvergadering) is het vijf puntenplan geaccepteerd. Er is een lange voorbereiding aan voorafgegaan. Een deel van de punten zijn al jarenlang actiepunten van IPPNW, soms onder een iets andere naam. Op de website van IPPNW kan een en ander nagelezen worden.

 

De vijf kernpunten zijn:

1. ICAN, International Campaign to Abolish Nuclear Weapons

Met deze wereldwijde campagne is IPPNW terug bij de acties van de beginjaren, acties tegen de kernwapens. De Australische affiliate heeft dit programma uitgewerkt en ieder land kan daaruit delen gebruiken om in eigen land actie te voeren. De bevolking moet opnieuw bewust worden gemaakt van de gevaren van kernwapens op de volksgezondheid.

2. International Conference on Nuclear Proliferation and Health

Er komt in oktober 2007 een congres over dit onderwerp, in Londen. Ook hier zal het gaan om de medische boodschap over de kernwapens en de rol van IPPNW als de boodschapper. De nadruk zal liggen op de gevolgen vanuit het gezichtspunt van de gezondheidszorg en de volksgezondheid.

3. Aiming for Prevention

Het IPPNW programma over de Small Arms (de kleine wapens) gaat door. De nadruk ligt op regio's in Midden- en Zuid-Amerika en Afrika. De One Bullet Stories vertellen van de gevolgen voor de mens die slachtoffer wordt van een schietpartij en voor de gevolgen in de meest brede zin van het woord voor de omgeving.

4. Global Health Alerts en Letter Writing Campaign

Rond de boodschap War is bad for your health worden enkele keren per jaar acties gevoerd, waarbij per email berichten rondgaan over bepaalde onderwerpen. Informatie over het onderwerp wordt meegestuurd, zodat er met kennis van zaken aandacht aan gegeven kan worden.

5. Medische studenten

Zij krijgen aandacht, omdat de studenten de artsen van de toekomst zijn en er al veel heel goede initiatieven van de studenten zijn. Er is een duidelijke inbreng in de IPPNW van de studenten, dit zal op alle fronten worden ondersteund.