Burgemeesters als activisten

Bezoek burgemeester Akiba

aan Den Haag

 

Door: Hans van Iterson en Herman Spanjaard

 

Tien jaar geleden (8 juli 1996) nam het Internationaal Gerechtshof in Den Haag het historische besluit om kernwapens illegaal te verklaren. Het Hof concludeerde dat alle landen de verplichting hebben om in goed vertrouwen te onderhandelen voor een kernwapenvrije wereld. Dit is de afgelopen tien jaar echter allerminst gebeurd; de verspreiding van kernwapens neemt zelfs toe.  Om hier de aandacht op te vestigen bezocht burgemeester Akiba van Hiroshima met een internationale delegatie van Mayors for Peace Nederland.

 

Na maanden van intensieve voorbereiding stond op 4 juli NVMP-voorzitter Herman Spanjaard samen met Karel Koster, Jan Slop en Hans van Iterson op Schiphol om de delegatie te ontvangen. Naast burgemeester Akiba bestond deze uit de burgemeesters Patrick van Krunkelsven uit België, Gerhard Lemm uit Duitsland, Philippe Mahoux  uit Frankrijk, John Kityo uit Oeganda, Thomas O’Grady uit Ohio USA en Brian Fitch uit Engeland. Vanwege problemen met een visum en een verwisselde koffer hadden we onze handen vol om het strakke tijdschema te handhaven. ’s Middags stond als eerste een bezoek aan het ministerie van Buitenlandse Zaken op het programma, waar een overleg achter gesloten deuren plaats had met ambassadeur Michiel den Hond over de rol van Nederland bij onderhandelingen over kernontwapening. Zijn belangrijkste commentaar was dat Nederland, samen met andere landen, achter de schermen probeert de ontwapeningsagenda weer vlot te trekken. Daarbij kunnen burgemeesters een cruciale rol spelen. Enerzijds staan zij dicht bij de mensen, anderzijds zijn ze bestuurders en als zodanig geloofwaardige partners voor regeringen. Zij kunnen bruggen slaan om politici te laten weten wanneer burgers andere oplossingen willen.

 

Een privé-bus bracht het gezelschap vervolgens naar Leidschendam-Voorburg, waar onze tentoonstelling ‘Hiroshima en Nagasaki, waarschuwing voor de toekomst’ werd geopend. Burgemeester Haersma Buma (VVD) van Leidschendam-Voorburg: “Ik ben anderhalf jaar geleden uit volle overtuiging lid geworden van Mayors for Peace. Het leek er aanvankelijk op dat de nucleaire dreiging na de val van de Muur zou afnemen. Maar eigenlijk is het omgekeerde het geval. Het wordt steeds gevaarlijker. Daarom is Mayors for Peace zo’n goed initiatief.”

Naast de bekende panelen had de tentoonstelling een nieuwe blikvanger, ‘1000 kraanvogels’ door kunstenaar Maren Brouwer. Uit één rol papier had hij in vier maanden 1000 kraanvogels aan één stuk gevouwen. Dit kunstwerk werd aan burgemeester Akiba aangeboden met als eindbestemming het Vredesmuseum in Japan.

 

Het Vredespaleis 10 jaar later

De volgende ochtend bezocht de delegatie het Vredespaleis waar het Internationaal Gerechtshof (ICJ) zetelt. Hier werd 10 jaar geleden de advisory opinion inzake kernwapens uitgebracht. Het ICJ concludeerde dat ‘all nations are under an obligation to pursue negotiations in good faith and conclude measures leading to nuclear disarmament in all its aspects’.

Derhalve luidde de titel van Akiba’s lezing The Good Faith Challenge. Immers als er de afgelopen tien jaar goed vertrouwen was getoond dan zouden we nu in een kernwapenvrije wereld leven. In plaats daarvan zien we een steeds verdere verspreiding van kernwapens en pogingen om nieuwe te ontwikkelen. In het Vredespaleis zaten ook de ambassadeurs van Maleisië, Nieuw Zeeland, Zweden en Egypte rond de tafel, evenals rechter Weeramantry die ten tijde van de uitspraak inzake kernwapens vice-president was van het ICJ. Zowel binnen als buiten het paleis waren leden van vredesorganisaties aanwezig. Buiten het hek werd intussen de zogenaamde Peace Wall opgebouwd, bestaande uit houten steentjes met persoonlijke vredesboodschappen, het decor voor de eerste fotosessie van die dag.

 

Alle kernwapens de wereld uit per 2020

Na een uitgebreide lunch bij het IKV waar we kennis maakten met de nieuwe directeur Jan van Montfort arriveerde onze bus bij het Haagse stadhuis. Buiten vond een fotosessie plaats met gastheer burgemeester Deetman, wederom met delen van de Peace Wall als achtergrond. Na een allerhartelijkste ontvangst begon in de Raadszaal de publieke bijeenkomst. Ongeveer honderd belangstellenden waren aanwezig. Burgemeester Akiba verklaarde: “Volgens elke maatstaf is het gebruik van kernwapens in de nabijheid van steden een oorlogsmisdaad. Steden zijn per definitie verblijfplaatsen van burgers, waaronder vele kinderen en ouderen. Burgemeesters voor Vrede onderschrijft de conclusie van het Internationaal Gerechtshof van tien jaar geleden, dat ook de dreiging om kernwapens in te zetten illegaal is. Het ‘verhullen’ in conventionele taal van het dreigen met kernwapens ontslaat niemand van dit verbod. Steden zijn geen doelwit.”

Burgemeester Akiba kondigde hierna de volgende fase van de Mayors for Peace-campagne aan, waarin het streven naar nucleaire ontwapening verder zal worden uitgebreid. Het gaat hierbij om de 2020 Vision Campaign, The Good Faith Challenge. Zonder onderling vertrouwen kom je nergens.

Daarvoor is ten eerste nodig dat alle obstructies in de diplomatieke arena die de onderhandelingen belemmeren, worden opgeheven. Men kan alleen zinvol onderhandelen in de geest van compromis en respect. Overeengekomen maatregelen moeten snel en adequaat worden uitgevoerd; anders dan bij het Kernstopverdrag waar men het over eens was maar dat in de praktijk nog steeds niet van kracht is. Hierbij moet helaas de naam van de VS genoemd worden die door haar opstelling ons vertrouwen hebben ge-schaad. Wat niet wil zeggen dat de VS de enige dwarsliggers zijn, wel de grootste.

 

Ten tweede is goed vertrouwen alleen haalbaar als kernwapenstaten niet meer leunen op kernwapens voor hun veiligheid. Men moet stoppen met het ontwikkelen van nieuwe kernwapensystemen. Mayors for Peace zullen zich blijvend inzetten voor een beschaafde wereld waarin voor kernwapens geen plaats is. Zij zullen alles proberen om civicide te voorkomen: het vermoorden van een stad en tegelijk haar civilisatie. Cities are no

targets.

 

Burgemeester Deetman bedankte Akiba voor zijn goede en heldere betoog: “We kunnen de problemen rond kernwapens niet direct oplossen maar ze wel verminderen. We moeten samenwerken en vertrouwen opbouwen aan de basis van de samenleving. We vragen daarom gemeenten om deel te nemen binnen het raamwerk van Burgemeesters voor Vrede.”

 Hierna sprak Meindert Stelling van ‘Juristen voor de Vrede’. Presentator Kees van den Bosch legde vervolgens een aantal vragen voor aan een panel, bestaande uit Herman Spanjaard, voormalig ontwapeningsambassadeur Chris Sanders, SP-Kamerlid Krista van Velzen, antikernwapenactiviste Barbara  Smedema, Joris Thijssen van Greenpeace Nederland en IKV- staflid Dion van den Berg. De vragen hadden betrekking op hun drijfveren en visie omtrent de kernwapenproblematiek.

 

Na een lange dag was de door de gemeente Den Haag aangeboden receptie een welkome rustpauze. Hier werden nieuwe contacten gelegd en er werd een nieuwe afspraak gemaakt voor het plaatsen van onze Hiroshima-Nagasaki tentoonstelling. Aansluitend was er een diner in Diligentia, waar in kleine kring verder kon worden genetwerkt.  Onder meer werd het ICAN-programma van de MAPW (Medical Association for the Prevention of War, Australië) door beide voorzitters (van NVMP en MAPW) besproken in Europees en wereldverband. Akiba en zijn gevolg vertrokken op tijd om de volgende dag Ieper en het Europarlement in Brussel te bezoeken.

 

Akiba is een man met een missie en een heldere visie. Als zodanig is hij zeer belangrijk om de kernwapenproblematiek op de politieke agenda te houden. Politici geven aan: als wij geluiden uit de bevolking en de media vernemen, kunnen wij deze oppikken. Als zodanig zijn de ‘Burgemeesters voor Vrede’ de spreekwoordelijke ‘stem van het volk’.

 

Een evenement als dit kent twee kanten: de inhoudelijke, waarvan hierboven verslag en daarnaast het logistieke gedeelte wat ervoor zorgt dat de hoofdrolspelers hun werk kunnen doen. Dat dit is gelukt, is te danken aan maandenlange dagelijkse voorbereidingen door Hans van Iterson en Karel Koster. Herman Spanjaard was redder in de nood door twee dagen lang als privéchauffeur van Akiba te fungeren om overal op tijd te zijn. Door Buitenlandse Zaken en diverse stadhuizen werd soepel ingespeeld op steeds wisselende omstandigheden (snel een faxje naar BuZa om de burgemeester van Oeganda als gast van de Nederlandse regering te doen verwelkomen en hem niet als asielzoeker op te laten bergen). Zonder dit alles zou Akiba’s bezoek minder effectief zijn geweest.