Goede gezondheidszorg kan nation-building bevorderen

 

Oorlogsgevolgen voor gezondheid

en milieu in Irak

 

 

Door: Hans van Iterson

 

Vorig jaar november bracht Medact, de Engelse afdeling van IPPNW, het rapport Collateral Damage uit. Hierin waarschuwde zij voor de desastreuze milieu- en gezondheidsschade van een oorlog tegen Irak. Een humanitaire ramp lag op de loer. Nu, een jaar later en een half jaar nadat de oorlog is beëindigd, is er het vervolgrapport over de daadwerkelijke schade van de oorlog. Het aantal Iraakse doden ten gevolge van de oorlog wordt op 20.000 geraamd. De gevolgen op de lange termijn zijn echter nog zorgwekkender maar precieze cijfers daarover ontbreken. De schrijvers stellen vast dat het vrijwel onmogelijk is om de exacte gevolgen van de oorlog in heden, verleden en toekomst te berekenen.

 

Directe gevolgen

De gevolgen van oorlog op gezondheid worden meestal primair vastgesteld in termen van onmiddellijke, zichtbare effecten zoals doden en gewonden ten gevolge van het conflict. Tussen de 7.800 en 9.600 Iraakse burgers zijn naar schatting omgekomen ten gevolge van het geweld, tegenover 394 militairen van de coalitie (voornamelijk Amerikanen en Britten). Schattingen van het aantal Iraakse militairen dat sneuvelde lopen uiteen van 13.500 tot 45.000. Omdat bij deze groep een officiële bodycount ontbreekt zal het werkelijke aantal waarschijnlijk nooit achterhaald worden. Daar bovenop werden duizenden militairen en burgers ernstig gewond. Het rapport laat zien dat veel van deze slachtoffers het gevolg waren van het gebruik van wapens waarvan de legaliteit discutabel is. Concreet gaat het daarbij om clusterbommen, (Iraakse) landmijnen en wapens met verarmd uranium. Deze oorlogstol is berekend in een uitgebreid, onafhankelijk onderzoek dat verricht werd door gezondheidsdeskundigen in het kader van het Iraqi Health Monitoring Project, uitgevoerd in opdracht van Medact en ondersteund door Oxfam. De conclusies zijn gebaseerd op de best verkrijgbare informatie over diverse gezondheidsindicatoren uit openbare bronnen en uit waarnemingen van experts en organisaties binnen en buiten Irak.

 

Volledig effect pas op de lange termijn bekend

Bij het totale effect van een oorlog moeten echter ook minder directe, maar net zo dodelijke factoren worden meegenomen. Het rapport schat de gevolgen van de oorlog aan de hand van een aantal indicatoren voor gezondheid zoals beperkte toegang tot schoon drinkwater en sanitaire voorzieningen, armoede en voedselvoorziening, schade aan het leef-milieu, verstoring van sociale systemen en overheidsdiensten zoals gezondheidszorg en ineenstorting van de maatschappij als zodanig. Er is sprake van verslechtering op al deze terreinen. De gezondheid van het Iraakse volk is in zijn algemeenheid slechter dan vóór de oorlog. Daarbij moet in aanmerking genomen worden dat het gezondheidsniveau zich vóór de oorlog al op een laag niveau bevond ten gevolge van internationale boycotacties.

 

Door bovengenoemde factoren loopt de teller van doden, gewonden en zieken in de tienduizenden. De precieze aantallen zullen we echter nooit weten vanwege het ontbreken van gegevens door gebrek aan goede informatiesystemen in de gezondheidszorg, gebrek aan medewerking bij het verzamelen en verspreiden van gegevens door de bezettende troepen, alsmede de slechte veiligheidssituatie waardoor vele VN-medewerkers en hulpverlenende instanties het land verlaten hebben. Zij hadden voor belangrijke informatie kunnen zorgen daar waar nu veelal een ‘zwart gat’ resteert.

 

Ook de milieuschade door de oorlog in Irak wordt beschreven. Het gaat daarbij om omvangrijke vervuiling van land, zee, rivieren en lucht met mogelijk grensoverschrijdende gevolgen. Brandende oliebronnen zorgen voor milieuschade door olie en giftige rook. Troepenbewegingen hebben de kwetsbare woestijnecologie vernietigd. Niet ontplofte granaten en landmijnen doden en verminken mens en dier en vervuilen het landschap. Bombardementen verwoestten de bodem van akkers en weilanden alsmede de infrastructuur zoals bruggen, (spoor)wegen, elektriciteitscentrales, waterzuiveringsinstallaties en telecommunicatie.

 

Wederopbouw: peace through health

Het rapport analyseert ook de naoorlogse bezetting en wederopbouw van Irak vanuit het perspectief van gezondheid. Hoewel er inspanningen gedaan worden om medische noodvoorzieningen te realiseren en zo goed en zo kwaad mogelijk de medische sector te herstellen, is gezondheid en welzijn op lange termijn afhankelijk van het herstel van veiligheid, een goeddraaiende economie en de wederopbouw van alle diensten die van invloed zijn op de gezondheid en het systeem van gezondheidszorg. Het rapport bepleit bestudering van de langetermijneffecten van de oorlog op de geestelijke en lichamelijke gezondheid. Een veelal vergeten onderwerp.

 

Tenslotte beveelt het rapport aan de gezondheidszorg in Irak weer op te bouwen aangezien gezondheid en gezondheidszorg fundamentele sociale rechten zijn. Dit geeft tegelijkertijd de mogelijkheid om eerdere fouten in het gezondheidszorgsysteem te corrigeren. Een goede gezondheidszorg kan het proces van nation-building bevorderen en, zoals de WHO het formuleert, zorgen voor een ‘brug naar vrede’, of wel: peace through health.

 

Het rapport Continuing Collateral Damage is te vinden op de IPPNW-website www.ippnw.org of verkrijgbaar door € 5,-  over te maken op giro 4395340 ten name van:

NVMP, Utrecht, onder vermelding van Continuing Collateral Damage.