Washington 1-5 mei 2002

15th World Congress IPPNW

Summit for Survival

 Ward Kusters

Voor de eerste maal werd het congres gezamelijk georganiseerd door PSR (Physicians for Social Responsibility) en IPPNW (International Physicians for the Prevention of Nuclear War). Dit maakte dit congres anders in toon en inhoud dan de voorgaande congressen. De onderwerpen waren gevarieerder en bevatten meer ecologische topics.  De titel ĎSummit for Survivalí was reeds gekozen voor de gebeurtenissen van 11 september. Er kwamen 400 deelnemers uit 33 landen. BelgiŽ en Nederland hadden ieder twee afgevaardigden.

Openingstoespraken

De organisatoren wilden een verzameling van experts en geŽngageerde activisten samenbrengen om na te denken over de alternatieven voor geweld en de mogelijkheden voor een mondiale veiligheid te onderzoeken. Als artsen hebben wij een rol te spelen bij het informeren van de maatschappij. In het begin had IPPNW een eenvoudig doel: kernwapens uitschakelen. Thans Ė vooral na de aanval van 11 september -  is de situatie complexer. De aanval bracht de burgers van de Verenigde Staten samen. Anderzijds was er geen eensluidende analyse van het Amerikaanse antwoord op de terroristische aanval. In het algemeen moet er meer analyse komen naar de wortels en drijfveren van geweld. Ook de gevaren van militaire tussenkomsten dienen onderzocht. De kloof tussen Noord en Zuid wordt steeds groter. De mogelijkheden van de Verenigde Naties of andere internationale organisaties worden ondermijnd door individuele staten.

De studenten hielden hun eigen congres. Toch kwam een afgevaardigde de aanwezigen begroeten. Het aantal studenten groeit. Zij hebben werkgroepen over nucleaire wapens, handwapens en medische opleiding. Zij wensen deel te nemen aan de regionale samenkomsten en er ook hun inbreng te hebben. Zijn toespraak maakte veel indruk. Hij kreeg een enorm applaus.

Overleven

David T. Suzuki gaf een bijdrage die breder was dan het thema bewapening. Hij is een gen-onderzoeker en tegelijk milieudeskundige. Hij kan complexe zaken op een beknopte, heldere wijze weergeven. Voor zijn werk ontving hij een wetenschapsprijs van de UNESCO. 

Op dit ogenblik domineert de economische crisis de media. Dit  mag ons nochtans belangrijker zaken niet uit het oog doen verliezen zoals de toestand van water en bodem. In 1962  verscheen het boek ĎSilent Springí van Rachael Carson over de nevenwerkingen van insecticiden. Het laat zien dat er in de natuur geen geÔsoleerde gebeurtenissen plaats vinden. Men dacht een antwoord te kunnen geven door grenswaarden vast te leggen. Het werkte niet omdat men door de genetische resistentie steeds hoger moest doseren. De ophoping in de voedselketen maakte daarbij grenswaarden onbruikbaar. Het weinig selectieve van insecticiden riep ook vragen op. Is het nodig alle insecten te verdelgen indien men slechts 3 ŗ 4 soorten, die ziekten overbrengen, wil vernietigen? De CFKís vormen een gelijkaardig probleem. Waarschijnlijk zal hetzelfde gebeuren met genetisch gemanipuleerd graan. Wij zijn gemaakt uit de aarde en er bestaat geen scherpe scheidingslijn tussen ons lichaam en de lucht die ons omringt. Indien men het argon in deze zaal zou markeren dan zou men zien dat het edelgas na enkele jaren van omzwervingen over de aarde in deze zaal zou terugkomen en wij dezelfde argon moleculen terug inademen. Er bestaan geen grenzen die het tegenhouden.

Opvallend is hoe de incidentie van astma toeneemt. Wij gebruiken onze kinderen zoals vroeger de kanarie-vogels in de steenkoolmijnen. Zij zijn het zwakste en zullen dus als eerste reageren op schadelijke factoren in de lucht. Voor water geldt eenzelfde verhaal. Wij hebben energie nodig. Men spreekt daarbij over Ďfoolproof systemsí beter zou men spreken over Ďsystems full of foolsí. Ons bestaan en ons welzijn zijn afhankelijk van de gezondheid van onze biosfeer. Onze biosfeer beschermen is meer dan een aantal natuurkundige cijfers: armoede, oorlog, terreur,  Ö maken er eveneens deel van uit.

Het was een charismatisch spreker, zeer gekend in Canada en de VS. Toch deed zijn eenzijdige benadering soms goedkoop aan. Alles heeft meerdere benaderingen: mensen laten sterven door geen insecticiden te gebruiken lijkt geen goed alternatief.

Oral Ataniyazova (Kazakstan) beschreef de toestand van het Aralmeer in Centraal AziŽ dat langzaam droog komt te staan. Een van de oorzaken was de groots opgezette katoenproductie tijdens de Sovjet-periode. Er werden zoveel insecticiden verbruikt dat 150 plantensoorten en 35 soorten vogels verdwenen. De drooglegging veroorzaakte een verandering van klimaat. Het temperatuursverschil tussen dag en nacht stijgt. Er zijn meer zandstormen. Bij de bevolking neemt het aantal gevallen van anemie en geboortedefecten toe. Men kan het meer niet terug van meer water voorzien omdat de verschillende landen waar de rivieren doorkomen teveel water afnemen. Het ziet er naar uit dat dit gebrek aan water nog zal toenemen. Water is te noodzakelijk voor deze landen. De bewindvoerders hebben er zich min of meer bij neergelegd.

Walter Odhiambo Onyango (Kenia) besprak de vele oorlogen in Afrika: Soedan, EthiopiŽ, Kongo, Ruanda, Ö Het inkomen bedraagt dikwijls minder dan 1 dollar per dag. Het is voor driekwart van de bevolking onmogelijk om drie maaltijden per dag te hebben. Kinderen kunnen niet naar school. Concrete hulp zelfs in de vorm van afgedankte Pcís of ander communicatiemateriaal is welkom.

Mary Ashford (Canada) vroeg om de zogenaamde humanitaire interventies te analyseren. Wat gebeurt er indien men tussenkomt zoals in Kosovo of niet tussenkomt zoals in Ruanda. MŤŤr dan analyse zijn normen nodig om de basisprincipes vast te leggen voor een tussenkomst. Elke staat moet alle burgers beschermen. Indien dit niet mogelijk is gaat de verantwoordelijkheid naar internationale organisaties. De reactie moet alleszins met gepaste middelen gebeuren. Preventie blijft het belangrijkste. Internationale organisaties kunnen helpen door ontwikkelingshulp en in extreme omstandigheden met politieke en economische maatregelen. Voor een militaire tussenkomst moet een dreiging met vele slachtoffers bestaan en de tussenkomst moet een redelijke kans van slagen hebben. In de veiligheidsraad wordt misbruik van het vetorecht gemaakt. De lobbying bij de administratie van de Verenigde Staten maakt de uitvoering soms weinig transparant.

Ray Anderson, bedrijfsleider van een grote internationaal meubelbedrijf,  sprak over sustainable development. Economie en leefmilieu zijn geen afzonderlijke entiteiten. Er bestaat een voortdurende wisselwerking. Centraal blijven nochtans de basisbehoeften. China moet zichzelf kunnen voeden anders is er een probleem voor iedereen. Maar ook voorspoed ten koste van de aarde wreekt zichzelf. Het voorzorgsprincipe houdt in dat men zorgt voor afvalverwijdering, goedaardige emissies, hernieuwbare energie, gesloten systemen maakt, efficiŽnt vervoer, zinvolle onderlinge verbindingen.

De onderwerpen van de werkgroepen ís namiddags waren uiteenlopend: de nieuwe rol van kleine nucleaire wapens, gezondheidseffecten bij onderzoek en productie van nucleaire wapens, de nood aan degelijke overlijdingscertificaten, handwapens, oorlog en vluchtelingen, energie en klimaatsveranderingen, preventie van oorlog, verminderen van nucleaire gevaren in noordoost AziŽ. Het was duidelijk dat sommige onderwerpen geÔnspireerd waren door PSR (Physicians for Social responsability). Ik koos voor een onderwerp dat op dit ogenblik vooral de Vlaamse afdeling van IPPNW beroerd.

Het IsraŽl - Palestijns conflict

Twee borden werden opgesteld, de een met als titel IsraŽl, de ander met Palestina. Beiden bevatten dezelfde tekst: ĎWe have no other landí met op de tweede lijn ĎSolutionsí. Robin Stott (UK) zat de vergadering voor en vroeg geen beledigende woorden of insinuaties te gebruiken. De vertegenwoordiger van Palestina sprak eerst. IsraŽl en Palestina zijn verplicht om samen te leven en zouden beter samenwerken. De vertegenwoordiger van IsraŽl zei dat zijn landgenoten enkel behoefte hebben aan een klein land en niet een minderheid wensen te zijn in eigen land. Hij voelde zich diep gekwetst wanneer men de huidige politiek van IsraŽl met Nazi-Duitsland vergeleek. Een student van Egypte gaf een kort historisch overzicht en meende dat de VS een grote verantwoordelijkheid heeft.

Het interessantste was de gedachtewisseling met het publiek. Een senator van de VS stelde de vraag of het zin had een peace making (geen peace keeping) force te sturen. Het idee wordt aanvaard door Palestina maar afgewezen door IsraŽl. Een Libanese thans woonachtig in AustraliŽ vond dat men misbruik maakt van het woord ĎGodí. Zeggen dat ĎGod wil dit of datí is ongepast.

Een studente vroeg hoe men de huidige politiek van IsraŽl moet noemen indien men het woord nazisme niet mag gebruiken. Verschillende personen vroegen gegarandeerde toegang tot medische hulp. Een Quaker zegde dat men beide groepen moet samenbrengen en in stilte over hun probleem laten nadenken. Op mijn vraag of het niet zinvol was de koek groter te maken en ter compensatie voor de onteigening van de grond, geld aan te bieden werd negatief gereageerd. De Palestijnen vinden dat het verliezen van hun identiteit niet in geld is uit te drukken. Geld is een individueel goed. Compensatie is overwogen.

Bezittingen van Joden in Irak zijn bevroren en zouden theoretisch als pasmunt kunnen dienen. Het is hoe dan ook uitgesloten dat de 3 miljoen Palestijnen die reeds gevlucht of verdreven zijn zouden terugkeren. Dit beseffen ook de Palestijnen maar willen (kunnen) het nog niet zeggen. Op het ganse grondgebied wonen thans ongeveer vijf miljoen joden, waarvan een achthonderdduizend pas gevestigd uit de voormalige Sovjet-Unie. Daartegenover staan drie miljoen Palestijnen. IsraŽl is omringd door vele Islamitische staten. Waarom kunnen zij geen mensen opnemen? De algemene conclusie was dat creatieve oplossingen nodig zijn.

Achteraf sprak ik met mijn IsraŽlische collega. Hij was ervan overtuigd dat in BelgiŽ een extreem anti-Joods klimaat heerst en dat regelmatig synagogen in brand worden gestoken. Mijn ontkenning vond hij niet helemaal geloofwaardig. Het maakt nogmaals duidelijk hoe weinig wij afweten van de situatie in andere landen en hoe gevaarlijk het is te vlug te oordelen. Anderzijds maakt de tijd die voorbij gaat van elk gebeuren een blijvend feit. Ondanks het onrecht dat de indianen is aangedaan zullen de huidige inwoners van de VS de gronden niet teruggeven aan de oorspronkelijke bewoners.

Ontwapening om morele redenen

Prof. Sir Joseph Rotblat verliet het Manhattan Project zodra duidelijk werd dat de Naziís de kernbom niet konden maken. In 1955 tekende hij het Manifest, opgesteld door Bertrand Russel en Albert Einstein, dat de wetenschappers over de ganse wereld opriep mee te helpen een nucleaire oorlog te vermijden. Hij was eerst secretaris en later voorzitter van de Pugwash Conferentie voor Wetenschap en Wereldvraagstukken. In 1995 kregen hij en de Pugwash Conferentie de Nobelprijs voor de vrede. Hij is medestichter van het Stockholm International Peace Research Institute (SIPRI) en heeft eveneens gewerkt bij de Wereldgezondheidsorganisatie. Hij publiceerde meer dan twintig boeken over gezondheidseffecten van ioniserende stralen. Hij komt over als een enorm vriendelijk en beminnelijk man.

De realiteit moet onder ogen worden gezien. Een wereld zonder kernwapens is nog veraf. Wij hebben de steun van het grote publiek verloren. Na de collaps van de Sovjet-Unie denkt men dat ofwel de mogelijkheid van een kernoorlog is verdwenen ofwel dat het risico door wederzijdse afschrikking goed onder controle is. Geen van beide stellingen zijn juist. Wij kunnen niet blijven rusten op vroegere successen. Er zou een nieuwe massacampagne moeten komen gebaseerd op wettelijke en morele gronden. De gebeurtenissen van elf september vormen maar schijnbaar een breuklijn. In werkelijkheid heeft de VS altijd getracht haar positie te versterken ondanks de officiŽle lijn van vermindering van kernwapens. Dit is vanaf het begin zo geweest. In maart 1944 schreef Generaal Leslie Groves, directeur van het Manhattan Project: ĎYou realise of course that the main purpose of the project is to subdue the Russiansí. In oktober 1945 schreef hij dat de VS andere landen (tenzij zeer eng verbonden) moest beletten kernwapens te maken. Het Nonproliferatie verdrag (NPT) diende dezelfde doelstelling.

De Verenigde Naties stelden in 1946 specifieke voorstellen voor, voor de volledige eliminatie van nucleaire en andere wapens van massadestructie. Dat ging echter niet door. In plaats daarvan vond het concept van wederzijdse afschrikking plaats. Dit concept is gebaseerd op het idee dat terugslaan mogelijk is.

In mei 2000 werd tijdens een conferentie over het NPT de uitgangspunten opnieuw onder de loep genomen. De zogenaamde afschrikkingpolitiek (Extended Deterence) werd onaanvaardbaar genoemd om de volgende redenen:

*          Logische: het ondermijnt de non-proliferatie akkoorden.

*          Politieke: discrimineert en verdeelt.

*           Militaire: niet effectief tegen terroristen.

*           Wettelijke: niet consistent met de NPT akkoorden.

*          Ethische: niet moreel, is gebaseerd op het evenwicht van terreur.

 Hoe kan men spreken over een cultuur van vrede wanneer men tegelijkertijd massavernietigingswapens maakt? Er is een onderscheid tussen de VS-regering en het VS-volk. De wapenindustrie wil overleven. De Bush-administratie gaat nog een stap verder met:

*           afwijzing van het ABM-verdrag;

*          weigering om het CTBT-verdrag te ratificeren;

*           weigering het BWC protocol te tekenen;

*           terugtrekking uit de Kyoto overeenkomsten.

De goodwill van het einde van de jaren í90 verdwijnt. Nieuwe doelstelling die eigenlijk een verder zetten zijn van de oorspronkelijke doelstelling, vinden ingang: het zogenaamde Stockpile Stewardship Management Program. Dit houdt in dat men de nucleaire wapencapaciteit moet behouden met een goed wetenschappelijk en veilig beheer van de voorraden en dat het de mogelijkheid tot het ontwerpen en fabriceren van nieuwe nucleaire koppen openhoudt.

 Wat kunnen we doen als vredesbeweging?

Voor alles het benadrukken van de ontwapening op morele principes. Het is niet loyaal tegenover het menselijk ras. Onmiddellijke stappen zijn: het ratificeren van het CTBT- akkoord, niet terugtrekken uit het ABM-verdrag, afzien van bewapening in de ruimte en aanvaarden van no-first-use policy.

 Na hem sprak Caecilie Buhman, een derdejaarsstudente uit Denemarken. Zij vertelde hoe geschokt ze was na bezoeken aan de kerkhoven in NormandiŽ. Toch hebben wij blijkbaar de les nog niet geleerd. India en Pakistan, beide kernmogendheden staan nu tegenover elkaar. De arrogantie van de VS met hun terugtrekken uit verschillende verdragen is angstwekkend. Wij studenten zijn de generatie die de fouten uit het verleden eventueel zullen herhalen. Morele standaarden kunnen een leidraad zijn bij het voorkomen hiervan.

Gechloreerde koolwaterstoffen

De samenwerking met Physicians for Social Responsibility kwam ook tot uiting in themaís van de diverse werkgroepen. Beroepshalve ben ik geÔnteresseerd in industriŽle toxicologie. Daarom trok ik naar de werkgroep over ĎImplementing the Stockholm Convention on Persistent Organic Pollutants (POPs)í. De Stockholm Conventie is de eerste wereldwijde benadering om chemische producten te elimineren omdat ze gevaarlijk zijn voor de menselijke gezondheid. Deze chemische stoffen kunnen kanker, reproductiestoornissen; neurologische problemen en immunologische stoornissen veroorzaken. POPs omvatten drie categorieŽn: pesticiden, industriŽle producten en bijproducten bij industriŽle fabricatiemethodes. Door hun extreem beperkte afbreekbaarheid hopen ze zich op in de voedselketen en vindt men  thans meetbare hoeveelheden terug bij dieren tot in het zuidpoolgebied.

Gezondheidseffecten zijn:

*           reproductie- en ontwikkelingstoornissen toegeschreven aan endocriene defecten;

*           dermatologische afwijkingen o.a. chlooracne;

*           carcinogene effecten (soft tissue cancer) en

*           neurologische effecten met o.a. gedragstoornissen.

 

In 1976 werden grote hoeveelheden PCBís  waargenomen in het visbestand van de Grote Meren. In 1983 vond Fein dat het geboortegewicht en de schedelomtrek van een groep kinderen onder het gemiddelde lag. Dezelfde groep kinderen werd later gevolgd door Jacobson en Jacobson. Ze vonden een hoeveelheid van drie ppb (parts pro billion) aan PCBís per kg lichaamsgewicht. Bij deze geringe hoeveelheid stelden ze toch een verlies van het korte geheugen vast.

Dioxine veroorzaakt sarcomen, lymphomen en multiple myelomaís. De incidentie van endometriose zou toenemen. Ook Nederlandse studies tonen een achteruitgang van de cognitieve functies aan correlerend met PCBís en dioxine.

Sommige afwijkingen nemen toe o.a. retentio testis en hypospadie. Testiculaire carcinomen zouden stijgen. De semenkwaliteit neemt af (dit wordt door andere onderzoekers betwijfeld). Het probleem past niet in de klassieke klinische paradigmaís: geen duidelijke klinische tekens en daarom niet herkend. Het mechanisme is niet goed bekend en berust op interactie met de receptoren na biotransformatie. Het is een mondiaal probleem en vraagt daarom om mondiale oplossingen. Het precautionary principle moet hier gevolgd worden. De Stockholm Conventie focust op de twaalf meest vervuilende chloor-waterstoffen met een beperking van DDT bij het onderdrukken van ziekte-vectoren, het verbieden van de productie van PCBís en een ban op nog een achttal producten. De eerste twaalf zijn een begin. De Stockholm Conventie biedt financiŽle steun aan om te helpen bij het programma. Veel informatie kan men terugvinden op  het web: www.noharm.org.

 Bestuursvergaderingen van de afgevaardigden uit de verschillende lidstaten

Voor en na het congres vonden de bestuursvergaderingen plaats. De financiŽle toestand van IPPNW is zorgwekkend. Na elf september zijn de donaties in de VS drastisch teruggelopen. Dit maakte veruit de grootste bron van inkomsten uit. Het verder bestaan van het Central Office wordt betwijfeld. De medewerkers hebben reeds spontaan hun eigen salaris verminderd. ĎRijkeí landen zoals Duitsland, Zweden en GB zoeken naar een oplossing. Er is alleszins geen geld meer beschikbaar voor nieuwe initiatieven. Indien een lidstaat een nieuw project wil starten dan moet het hiervoor eigen middelen vinden.

Bij de keuze van een nieuwe voorzitter moest eerst een principiŽle vraag worden beantwoord. Is het beter ťťn voorzitter te hebben of zoals tot heden twee of zelfs drie co-voorzitters. Sidel, oud-voorzitter, meende dat het in deze moeilijke financiŽle omstandigheden beter is ťťn voorzitter te hebben. Het laat toe efficiŽnter en vlugger beslissingen te nemen. Anderen meenden dat het beter is het systeem met meerdere co-voorzitters aan te houden. Een (co-)voorzitter heeft meer impact bij regeringsleiders dan een vice-voorzitter. Bij de stemming terzake besliste een nipte meerderheid voor ťťn voorzitter. Bij de daaropvolgende kandidatuurstelling en stemming werd collega Ron Mc Coy uit MaleisiŽ met overgrote meerderheid gekozen. Hij is verloskundige met emeritaat en voormalig co-president van IPPNW.

 

Terug naar inhoud Nieuwsbrief