Symposiumverslag: in de schaduw van de nucleaire dreiging

Dialoog tussen India en Pakistan

 Hans van Iterson

Op zondag 28 april vond in het Korzo-Theater in Den Haag een tweetal bijeenkomsten plaats over kernwapenproblematiek. Een wereldwijd probleem zoals iedereen weet maar vandaag gefocust op de gevaarlijke regio India-Pakistan.

 De bedoeling van de bijeenkomst was een podium te bieden aan vertegenwoordigers van Indiase en Pakistaanse vredesbewegingen en om een dialoog op gang te brengen tussen de Indiase en Pakistaanse gemeenschappen in Nederland. Als sprekers waren uitgenodigd Achin Vanaik, journalist en medeoprichter van de Movement for India Nuclear Disarmament (MIND), Pervez Hoodbhoy, professor in de kernfysica en lid van de South Asians Against Nukes (Pakistan) en Susanne van der Heijden, Nederlandse vredesactiviste.

Voorgeschiedenis

Sinds enkele jaren leven de bewoners van India en Pakistan in de schaduw van een dreigende nucleaire holocaust. Sinds de eerste nucleaire test van India, die in 1974 plaatsvond, was dit potentiële gevaar aanwezig. In die periode was er echter nog geen wapenwedloop, productie van kernkoppen en middellange afstands raketten om ze af te vuren. Deze situatie veranderde in mei 1998 toen de Indiase regering een aantal kernproeven deed welke na een paar weken door de Pakistaanse regering beantwoord werden. Duidelijk werd dat beide landen een voorraad verrijkt uranium hebben opgebouwd en hiermee in staat waren een kernwapen te produceren. Tevens werd er hard gewerkt om een nucleaire infrastructuur op te bouwen. Vliegtuigen werden aangepast, korte en middellange afstandsraketten ontworpen en getest.
Enig verschil was er in de standpunten wanneer kernwapens in te zetten. Pakistan, met zijn kleinere legermacht, verkondigde dat ze slechts kernwapens zouden inzetten als zij een conventionele oorlog met India dreigde te verliezen. India verklaarde nooit als eerste kernwapens te zullen gebruiken. Maar toch, de precieze situaties waarin kernwapens zouden worden ingezet bleven onduidelijk en over en weer werd er regelmatig met een mogelijke inzet gedreigd. De recente spanningen rond de door beide landen betwiste regio Kashmir laten weer eens zien dat de nucleaire dreiging nergens groter is dan in dit gebied.

  Een spannende voorbereiding

De voorbereiding van de bijeenkomst op 28 april had veel tijd en energie gekost en de NVMP leefde in afwachting van een al of niet bevredigend resultaat. Immers, problemen waren er op tweeërlei gebied: kun je een achterban bereiken van twee allochtone groepen die in beginsel niet samen door één deur kunnen, en verder: hoe voorkom je dat over deze gevoelige problematiek de gemoederen niet al te heet gebakerd worden?

Tijdens het middaggedeelte vond de door Hugo Konz en Eden Asmerom van de IFMSA (Int. Fed. of Medical Students Association) georganiseerde workshop 'Nuclear Arms and Health' plaats. Een 15-tal studenten had samen met de sprekers Gevers Leuven, Vanaik en Hoodbhoy een informatieve en  boeiende bijeenkomst. Onderdeel van de workshop was, net als bij het avondgedeelte, de video ‘India and Pakistan under the nuclear shadow’ van Pervez Hoodbhoy, een zeer goede voorlichtingsfilm die in een half uur haarscherp de nucleaire problematiek in de regio schetst. De opkomst voor het avondgedeelte was overweldigend. In de aanloop hadden wij gesprekken gevoerd met de heren Saleh en Shamsi respectievelijk contactpersonen voor de Indiase en Pakistaanse gemeenschap in Nederland. Beiden waren reeds 40 jaar woonachtig in Nederland en overtuigd van de zin van een dergelijke bijeenkomst. Dankzij hun inzet waren er maar liefst 160 aanwezigen met een Pakistaanse of Indiase achtergrond, ongeveer het dubbele waar wij op hadden durven hopen.

Boeiende discussie

Het avondgedeelte was naast de vertoning van de eerder genoemde video in zijn geheel gereserveerd voor interactie met de zaal. Vele vragen werden afgevuurd op Achin Vanaik, Pervez Hoodbhoy en Susanne van der Heijden alles onder leiding van voorzitter Babette Niemel. Hieronder een overzicht.

Een van de vragenstellers vroeg zich af of men niet bang was dat Pakistan onder de voet zou worden gelopen door India. Waren kernwapens niet hun enige bescherming?

Hoodbhoy: de agressie komt natuurlijk niet alleen van India maar ook van Pakistan. Wat Pakistan nu doet is militanten naar Kashmir sturen en zich verschuilen achter het nucleaire schild. Dat is een gevaarlijke situatie. We kunnen het conflict om Kashmir niet oplossen met kernwapens maar slechts door politieke, vreedzame onderhandelingen.

Een andere vragensteller ging in op de kern van de problemen tussen beide landen: ten eerste de kwestie rond Kashmir, ten tweede de religieuze vijandigheden tussen hindoes en moslims.

Zijn kernwapens geen logisch gevolg van die problemen?

Hoodbhoy: Kashmir is een staat onder bezetting, India heeft daar niets te zoeken en ontzegd de bevolking het recht op zelfbeschikking. Geen enkele oorlog kan het probleem van Kashmir oplossen.

Vanaik: als we een lange termijn oplossing voor Kashmir willen dan moet dat een rechtvaardige zijn. Als we de belangen van India, Pakistan of de Amerikanen in de regio laten prevaleren zal die oplossing er nooit komen.

Inzake de religieuze tegenstellingen van extremisten: men moet zich realiseren dat de rechtse Indiase regering voor een groot deel zelf schuldig is aan het aanwakkeren van de tegenstellingen. Het geweld in de Gujarat-regio tegen de moslims wordt door hen gerechtvaardigd, de schuldigen worden niet vervolgd. Daarnaast moeten we echter niet vergeten dat alle godsdiensten hun fundamentalistische groeperingen hebben. Het alleen aan ons toeschrijven is aanwakkeren van de islam-fobie.

Een terechte vraag was waarom de discussie nu beperkt werd tot de regio India - Pakistan, het gaat immers om een wereldwijd probleem zeker als blijkt hoe makkelijk je als land tegenwoordig aan kernwapens kunt komen. En moeten we ook niet de dreiging van China en haar kernwapens in de discussie betrekken?

Hoodbhoy: natuurlijk is dit een wereldwijd probleem maar het punt bij India en Pakistan is dat zij elkaar naar het leven staan, daarom moeten wij in het bijzonder ongerust zijn. Als je ziet dat de internationale ontwapeningsverdragen op sterven na dood zijn heb je daar ook niet zoveel meer van te verwachten.

Vanaik: de Amerikanen streven naar unilateralisme, ze bouwen een eigen anti-raket schild en trekken zich terug uit internationale verdragen.

Voor India was de reden om een voorraad kernwapens op te bouwen niet de dreiging van China en zelfs niet van Pakistan. De reden was een drang naar status. Immers het is zonneklaar dat we veel veiliger oorlog kunnen voeren met Pakistan zonder kernwapens. Dus waarom hebben we ze in vredesnaam: status voor een regering die verder niets heeft bereikt om trots op te zijn. Kijk naar een land als Vietnam, ook dat wordt bedreigd door China , ook dat is verscheurd door decennia van conflicten, ook zij hadden de mogelijkheid om kernwapens te maken maar zij geloven niet dat die relevant zijn voor hun veiligheid.

Een vraag in reactie hierop.

Kunnen we als 'arm land' ons  een dergelijke 'kernwapenstatus' veroorloven? Als je kijkt naar het lage scholingsniveau, de armoede, de kindersterfte?

Vanaik: Tja, de Indiase regering heeft niets anders gepresteerd waar ze trots op kan zijn, behalve die kernwapens. Toch geldt net zo goed voor kernwapenlanden als Frankrijk en Engeland, die dergelijke problemen niet hebben, dat er geen enkele rechtvaardiging voor het bezit van kernwapens bestaat.

Hoodbhoy: Misschien is Vanaik toch wat te hard voor de Indiase elite, ze hebben toch indrukwekkende wetenschappelijke instituten waar ze trots op kunnen zijn. De bom is echter niets om trots op te zijn.

Natuurlijk is het onmogelijk om alle vragen hier te behandelen daar is het eindrapport voor dat u bij het NVMP-bureau kunt opvragen (030-2722940, e-mail: office@nvmp.org).

 Opvallend was dat tijdens de avond geen wanklank te horen viel en dat de sprekers regelmatig applaus ten deel viel. Een verdienste van hun heldere betoog.

  In het slotwoord van de heren Saleh en Shamsi klonk evenzo hun waardering door. Shamsi sprak van een historische dag: in de 41 jaar dat hij in Nederland verbleef was dit de eerste keer dat Pakistani en Indiërs samen in één zaal zaten en dan ook nog eens om over een problematiek als deze te spreken. Saleh sprak over de achterdocht die hij had ervaren in de aanloop naar deze dag en hoe verhelderend deze avond was geweest. Hij sprak de hoop uit dat dit een eerste stap zou zijn op de weg om de denkbeeldige muur tussen beide groepen neer te halen.

Mooie woorden om deze geslaagde dag af te sluiten, de ontelbare uren inzet en voorbereiding waren zeker niet voor niets geweest.

 

Terug naar inhoud nieuwsbrief