NMD: The end of deterrence?

Op vrijdag 29 juni organiseerde de NVMP samen met het PENN (Project on European Nuclear Non-Proliferation) en de Atlantische Commissie een politieke bijeenkomst in de oude Tweede Kamerzaal op het Binnenhof te Den Haag. Dit gebeurde op uitnodiging van de kamerleden Hoekema en Koenders en was alweer de derde bijeenkomst die op deze wijze werd opgezet. Ditmaal stond het anti-raketschild ofwel NMD (National Missile Defence) ter discussie.

Terroristische aanvallen

Sinds de terroristische aanvallen op de VS lijkt het anti-raketschild een achterhaald fenomeen, nog voordat het in werking is getreden. Immers wil je als schurk(enstaat) de VS treffen dan lijkt het binnensmokkelen van een kernwapen een voor de hand liggender scenario dan het afvuren van een raket op grote afstand, de vernietiging van de eigen 'schurkenstaat' riskerend. De in de seminartitel gestelde vraag of NMD het einde betekent van wederzijdse afschrikking komt daarmee in een iets ander daglicht te staan. Afschrikking met kernwapens en het nucleaire evenwicht volgens het MAD-principe (Mutual Assured Destruction) lijkt achterhaald. Een terroristische organisatie of schurkenstaat zal 'onder het anti-raketschild door duiken'.

Natuurlijk zullen de VS miljarden dollars extra pompen in verhoogde veiligheidsmaatregelen en defensie-systemen maar het is zeer de vraag of het anti-raketschild (waar al veel is in geÔnvesteerd) daarbij het paradepaardje blijft of dat we een tweede 'Starwars-deb‚cle' tegemoet gaan.

Is NMD nog actueel?

Maar terug naar 29 juni, wat daar gezegd werd lijkt ten dele achterhaald maar toch waren er voldoende opmerkingen die ook in de huidige situatie actueel blijven. Zo benadrukte Lee Feinstein van de Carnegie Foundation het gevaar van de voortsluipende proliferatie (verspreiding) van kernwapens. Een land als Iran wordt sterk verdacht een nucleaire optie na te streven en ook Irak blijft een land van grote zorgen.

Alon Snir van het IsraŽlische ministerie van buitenlandse zaken sloot zich hierbij aan. Voor een land als IsraŽl zijn aanslagen aan de orde van de dag en is ook de dreiging van een raketaanval reŽel. De Patriotraketten, hķn 'National Missile Defence', hebben hun nut reeds bewezen tegen de Scud-aanvallen van Saddam Hoessein. Ook gaat in het Midden-Oosten de theorie van afschrikking en MAD niet op. Zelfmoordcommando's en regimes die hun eigen burgers opofferen kun je niet afschrikken, die zul je daadwerkelijk moeten tegenhouden.

Snir leerde ons dat in welke omgeving je leeft bepalend is voor hoe je tegen dingen aan kijkt. Met name informatief was de presentatie over de technische en operationele aspecten van het anti-raketschild door Geoffrey Forden van het Massachusetts Institute of Technology. Kern van zijn betoog was dat het onderscheppen van een raket technisch gezien zeer lastig is (je zult een kogel met een kogel moeten raken) maar realiseerbaar. Het grootste probleem is een echte kernraket te onderscheiden van een 'nepraket'. Het is eigenlijk ondoenlijk om een systeem te ontwikkelen dat in fracties van seconden kan bepalen of je te doen hebt met een raket of bijvoorbeeld een weerballon of zojuist gelanceerde satelliet. De angst bestaat nu dat vijandelijke raketten na hun lancering afleidingsraketten (lokeenden) zullen afvuren om aan uitschakeling te ontkomen. Een lastig probleem waar nog geen oplossing voor bestaat.

Irrationeel gedrag?

Tijdens zijn slotwoord stipte D'66 kamerlid Hoekema aan dat het zaak is onderscheid te maken tussen risico's en bedreigingen. Er zal een permanente discussie gevoerd moeten worden over de waarschijnlijkheid dat schurkenstaten raketten gaan afvuren. Vereist dat niet de aanwezigheid van een geesteszieke leider? En hoe moet je met diens irrationele gedrag rekening houden?

Inmiddels hebben we kennis gemaakt met het onvoorspelbare gedrag van terroristen die niet geestesziek waren maar nauwkeurig wisten wat ze deden. De wereld is geconfronteerd met een nieuwe dreiging die ze niet zag aankomen, althans niet serieus genomen heeft. De aanpak hiervan vereist een 'nieuwe politiek' ten einde een 'nieuwe oorlog' te voorkomen.

Hans van Iterson