Brainstormen over terrorisme

Op woensdag 17 oktober kwamen een twintigtal NVMP-leden bijeen op het NVMP-bureau om te pogen tot een gedachtebepaling te komen over de terroristische aanslagen in de VS en de daarop volgende aanvallen op Afghanistan. Duidelijk werd dat eenieder zeer begaan is met deze problematiek maar dat het geven van pasklare antwoorden onmogelijk is. Hoofdredacteur Hans van der Dennen had vooraf al gewaarschuwd dat Neder-land opeens bestaat uit louter 'terrorisme-deskundologen' die hun gevoelens en meningen de vrije loop laten en meer vraagtekens oproepen dan uitkomsten bieden. Daar wilden we op deze avond voor uitkijken.

Kader

NVMP-lid Jannes Mulder trad op als voorzitter/discussieleider. Om de discussie in een kader te plaatsen waren er enkele korte inleidingen. Ten eerste gaf onze secretaris Margreet Bakker een overzicht van de stroom aan

statements die het hoofdkantoor van IPPNW en de diverse nationale afdelingen deden uitgaan. Daaruit bleken tal van kleine verschillen in opvatting. Velen twijfelden over wat wel en wat niet gezegd kon worden over de aanslagen. Wat waren de achtergronden van het terrorisme en kon daar begrip voor bestaan? Oplossingen voor de lange termijn werden nog wel geformuleerd ('neem de voedingsbodem voor het terrorisme weg') maar pasklare antwoorden voor de korte en middenlange termijn waren er niet.

Zo ook was er aarzeling om de Amerikaanse aanvallen te veroordelen en duurde het lang voordat de dreiging van een humanitaire ramp erkend werd. Nog een saillant detail: in Amerika moet IPPNW bijzonder voorzichtig manoeuvreren, een al te 'radicale' opstelling kan leiden tot het stopzetten van de subsidiekraan. Karel Koster, woordvoerder van het 'Platform tegen de Nieuwe Oorlog' was vervolgens bereid de visie en motivatie van deze 190 organisaties tellende groep toe te lichten. Het Platform heeft vanaf het moment van de aanslagen actief overleg gevoerd over de mogelijke gevolgen van deze ingrijpende gebeurtenissen. Centrale punten van het door hen opgestelde 'Manifest tegen de Nieuwe Oorlog' zijn: 'Rechtvaardigheid, geen wraak', 'Neem de voedingsbodem van het terrorisme weg', 'Wraak is geen waardige reactie' en 'CreŽer geen nieuw vijandbeeld'.

Een thans zeer relevant medisch probleem dat zich voordoet is de concrete dreiging van een enorme humanitaire ramp. De voedseldroppings blijken een volstrekt onafdoende middel om de bevolking van voedsel te voorzien. Bestaande voedselimporten zijn door de oorlog stopgezet en de winter staat voor de deur. Vluchtelingenkampen zijn nog niet ingericht en worden om politieke redenen in moeilijk toegankelijke gebieden gevestigd. Internationale hulporganisaties hebben opgeroepen tot een bombardementspauze om deze dreigende ramp te voorkomen. Dat een aanslag met 6000 doden in Amerika indirect tot het verhongeren van een veelvoud gaat leiden kan nooit de bedoeling zijn. Er zijn zes miljoen potentiŽle vluchtelingen. Carien Dagnelie deed verslag van de bijeenkomst van de afdeling Rijnmond die een week na de aanslag op het World Trade Center plaatsvond. Toen stond vooral de vraag centraal: hoe komt dit nou? Een vraag overigens die in de VS schijnbaar nog steeds niet aan de orde wordt gesteld. Galtung werd geciteerd: "een zwak mens gaat er nu op los slaan, een verstandig mens gaat nadenken". Er werd gesproken over tegenstellingen arm-rijk en religie maar er was geen eensluidendheid. Erelid Emiel Wennen riep op tot een NVMP-standpuntbepaling , je kunt hierover niet zwijgen.

Tenslotte gaf als 'jongste lid' Saskia van der Weijden haar visie. Ook zij schetst een beeld van een moeilijk probleem waarbij je door veel te lezen steeds weer andere nuances ziet. Saskia visualiseerde het probleem met een bord vol fruit en een theeschoteltje met wat zaadjes. Het gaat hier om het rijke Noorden en het arme Zuiden, er heerst een uiterst scheve balans. Als dan ook nog eens de zaadjes (grondstoffen) geruild worden voor wapens is het niet moeilijk voor te stellen dat hier een strijd van moet komen. Zolang er geen eerlijker verdeling komt zal er in essentie niets veranderen aan de dreigende situatie die nu is ontstaan.

Discussie

Na een welkome pauze werden de stoelen in een kring gezet en kon de discussie beginnen. Jannes zette 3 punten centraal:

1) wat zijn de alternatieven om de zaak niet te laten escaleren

2) wat is de medische component waar wij ons op kunnen richten

3) wat zijn de onderliggende oorzaken.

Wout Klein Haneveld gaf aan waar het bij eenieder toch om draait: het eigen gevoel dat je bij deze gebeurtenissen hebt. Bij mensen leidt dat tot verschillende reacties. Wout voelt een machteloosheid, ik kan niet tegen mensen in nood. Maar in je onmacht daadwerkelijk iets te doen wordt je alleen maar boos en doe je de foute dingen. Het positieve is dat het accepteren van die onmacht je juist structureler aan het denken kan zetten.

Tom Hanrath vult aan: als we als NVMP wat kunnen doen moeten we dat toch vooral doen door ons op de medische component te richten, daar ligt toch de expertise. Niet doorslaan naar 'terrorisme-deskundologie'. Het is des dokters eigen om overal een oplossing voor te zoeken maar misschien moet je toch eerst een stapje terug doen, welke weg wil je bewandelen? De gebeurtenissen zijn aangrijpend en roepen gevoelens op een antwoord te formuleren dat veelal geen antwoord is. Moet je als medicus niet buiten de politieke discussie blijven? Centraal staat de vraag 'wat is de ethiek?' Nu wordt die bepaald door de dagelijkse praktijk, er vindt demonisering plaats en het Ameri-kaanse ingrijpen wordt daarmee rechtvaardig. Je zou anders moeten denken in de geest die ik alleen bij Desmond Tutu in Zuid-Afrika heb gezien: rechtvaardigheid en verzoening. Iedereen dacht dat daar na de onafhankelijkheid een bloedbad zou ontstaan. Het proces van Reconciliation is waard om te bestuderen.

Mimi Tyssen: nadat je in eerste instantie je hart gelucht hebt ga je dieper nadenken en realiseer je dat op politiek niveau nauwelijks een bijdrage is te leveren. Vooral op micro en meso niveau kun je concreet wat doen. Blijven denken wat je in eigen omgeving kunt doen.

Emily Pangalila: belangrijk is het contact met de andere zijde, en juist in Nederland kun je met moslims in gesprek raken. Bin Laden dreigt een Robin Hood te worden een proces dat in gang is gezet na dť gewelddadige reactie van Amerika.

Jannes: sprekende over onderliggende oorzaken, er wordt gesproken over verschillen arm-rijk, macht-onmacht, traditioneel-modern (Fukuyama) en botsingen van beschavingen (Huntington). Een goede diagnose is nodig om straks goede structurele oplossingen te ondersteunen.

Henk Groenewegen: onmacht uit zich veelal in lokale uitbarstingen maar als je leest hoe bijvoorbeeld Palestijnen gekleineerd en vernederd worden begin je te begrijpen waarom men in opstand komt. Dat blijkt nu dus ook internationaal tot uiting te komen. Het gaat om de waardigheid van mensen.

Margreet Bakker: er is gezegd dat Amerika 6% van de wereldbevolking heeft en 50% van de rijkdommen en men vindt dat dat vooral zo moet blijven.

Over oplossingen

Moeten we ons bij onze leest houden en zoeken naar de medische component, of moet het toch wat breder?

Margreet: Angst-psychoses, massa-hysterie door 'poederpost', moeten we bang zijn voor de moslim-gemeenschap. Daar kun je als NVMP hulp bij verlenen.

Mimi: voorlichting over mechanismen die met angst en terreur, polariseren en geweld te maken hebben. Vooral stimuleren dat mensen met elkaar in contact blijven waardoor je geen 'wij en zij' gedachten krijgt.

De medische gevolgen van vluchtelingen en een pauze in het bombarderen, wat vinden wij daarvan?

Frouwke Laning: dat is natuurlijk een dankbare achterdeur als je toch niet tegen de Amerikaanse aanvallen wilt zijn, is er met een bombardementspauze een uitweg.

Jannes: moeten we op 20 oktober meelopen met de demonstratie en oproepen het geweld te beŽindigen? Goed om mee te lopen als je daadwerkelijk je gevoel uiting wilt geven.

Karel: goed is toch vooral uit te gaan van de medische deskundigheid en als zodanig het probleem van de vluchtelingen aan te kaarten. Zoiets heeft overigens wel degelijk politieke implicaties.

Wout: waar we ook direct op in hadden moeten spelen is de kennis die er bij ons bestaat over biologische wapens, dat is beter dan commentaar van een microbioloog die geen idee heeft van oorlogssituaties.

Conclusies

Jannes vat een en ander samen. Centrale punten zijn:

a) we blijven bij onze eigen leest

b) we moeten concreter inspelen op kansen op voorlichting als die zich voordoen (bioterrorisme)

c) we staan achter de demonstratie van 20 oktober op basis van de oproep tot een bombardements-

pauze ten behoeve van 6 miljoen Afghaanse vluchtelingen

d) we moeten van onze visies blijk geven niet alleen door een goed verslag in de Nieuwsbrief maar

ook middels een stuk in bijvoorbeeld Medisch Contact.

Besloten wordt hier de komende tijd constructief binnen bestuur en werkgroepen mee bezig te zijn. Duidelijk is dat ook al kun je weinig bijdragen, elk steentje in deze realiteit meer dan welkom is. Teveel willen betekent verzanden in onmacht.