Politieke bijeenkomst in oude Tweede Kamer. Thema: ‘belofte tot ondubbelzinnige kernontwapening en de nucleaire politiek’.

Door: Hans van Iterson

Vijf Kritische NAVO-landen en de nucleaire politiek

Op vrijdag 3 november organiseerde de NVMP samen met het PENN (Project on European Nuclear Non-Proliferation) en PGA (Parliamentarians for Global Action) een politieke bijeenkomst in de oude Tweede Kamerzaal op het Binnenhof te Den Haag. Dit gebeurde op uitnodiging van de kamerleden Hoekema en Koenders. Thema was ‘de belofte tot ondubbelzinnige kernontwapening en de nucleaire politiek van de NAVO’. Financieel werd de dag mogelijk gemaakt door de steun van drie Amerikaanse fondsen.

Voorgeschiedenis

Op de in april/mei van dit jaar gehouden Herzieningsconferentie van het nonproliferatieverdrag (tegen verspreiding van kernwapens) werd door de kernwapenstaten de ‘ondubbelzinnige’ belofte gedaan dat er werk gemaakt zou worden van het afschaffen van kernwapens. Helaas werd er geen tijdpad aangegeven voor deze grote schoonmaak. En helaas tekenden Pakistan, India en Israël het verdrag niet. Toch was de belofte baanbrekend in tijden waarin een miljarden verslindend Amerikaans ‘anti-kernwapenschild’ in de steigers staat.

Uiteraard is het altijd zaak van woorden daden te maken. En zeker bij afwezigheid van een tijdpad is een duwtje in de goede richting welkom als het gaat om kernontwapening.

Voor de NVMP en andere Niet-Gouvernementele Organisaties (NGO’s) was er dan ook een schone taak weggelegd om kernwapenstaten blijvend te herinneren aan eerder gedane toezeggingen. Voorwaarde is echter dat deze toezeggingen dan wel duidelijke taal moeten bevatten en juist daar blijkt een probleem te liggen. Volgens de NGO’s staat de ondubbelzinnige belofte namelijk lijnrecht tegenover het huidige nucleaire beleid van de NAVO, waarin kernwapens nog steeds worden aangeduid als hoeksteen van onze verdediging.

NAVO verklaart zich nader

Op 3 november mochten vertegenwoordigers van de NAVO tegengas geven. De heer Ted Whiteside, hoofd van het Weapons of Mass Destruc-tion Centre van de NAVO, deed dat met verve. Op immer rustige toon legde hij uit dat de NAVO een alliantie met een lange adem is en liever met kleine stapjes werkt aan nucleaire ontwapening dan met overhaaste stappen haar kernwapenarsenaal opruimt. Kijkend over de afgelopen 10 jaar is er wel degelijk een hoop gebeurd op dit terrein: tactische korte-afstands raketten zijn gereduceerd en op het grondgebied van nieuwe NAVO-landen zullen geen kernwapens worden gestationeerd. Ook de goede relatie en samenwerking tussen de NAVO en Rusland werd meerdere malen benadrukt.

Kernwapens in de achtertuin

Thomas Sköld van het Centre for European Security and Disarmament (CESD), benadrukte in reactie op Whitesides betoog dat ondanks deze goede bedoelingen kernwapens binnen de NAVO nog steeds als ‘essentieel voor het bewaken van de vrede en veiligheid van Europa te boek staan. Deze houding is sinds het einde van de Koude Oorlog ongewijzigd gebleven. Ook sluit de NAVO nog steeds niet uit dat ze als eerste kernwapens in een conflict zal gebruiken (het zogenaamde first use). Een dergelijke opstelling, betoogde Sköld, is echt niet meer van deze tijd en loopt uit de pas met afspraken op de non-proliferatieconferentie van dit jaar.

Sterker nog, de in 1990 gedane voorstellen van de NAVO waarin kernwapens als ‘laatste redmiddel’ worden bestempeld, zijn nog steeds geen officieel beleid. Sköld benadrukte dat het afschaffen van kernwapens binnen de NAVO op dit moment zeker geen realistische optie is maar dat het wel van groot belang is dat de politieke waarde van kernwapens wordt verminderd, anders ben je niet geloofwaardig bezig met je ‘ondubbelzinnige belofte’ om kernwapens op te ruimen. Belofte maakt schuld, dus als je iets op gaat ruimen verhuis je het eerst naar de zolder en zet je het niet prominent in je voor- of achtertuin. Een rake opmerking van ‘Loesje’ schoot mij te binnen: ‘met kernwapens is mijn achtertuin opeens wel erg groot’. En zo is het.

Laatste redmiddel

Ottfried Nassauer van het Berlin Institute for Transatlantic Security (BITS) scherpte bovengenoemd punt nog verder aan: het beschouwen van kernwapens als ‘laatste redmiddel’ harmonieert met de uitspraak van het Internationaal Gerechtshof uit 1996. Conform die uitspraak zou de NAVO kernwapens kunnen omschrijven als laatste redmiddel waarvan gebruik alleen overwogen mag worden als het voortbestaan van een NAVO-lidstaat op het spel staat. Tijdens de discussie voerde een diplomaat van de Russische ambassade aan dat de NAVO in het leven is geroepen als tegengas voor de Russische expansie na WO II. Thans vormt de NAVO een garantiemiddel voor Amerikaanse invloed in Europa. Dat is de reden waarom de NAVO nog bestaat en haar nucleaire taken nauwelijks veranderen. Roland Krueger, hoofd van de Nuclear Policy Section van de NAVO, temperde uiteindelijk onze hoop op snellere en grotere stappen van de NAVO in december. De regeringen van de NAVO-landen hebben namelijk pas 2 jaar geleden het huidige strategische concept, inclusief de vooraanstaande rol van kernwapens daarbij, geaccepteerd. De kans dat dit concept nu alweer radicaal gewijzigd wordt is klein. Helaas is een herziening van de nucleaire politiek van de NAVO dus een langetermijndenken.

Nakaarten

Op zich kreeg dit seminar dan ook geen verrassende uitkomsten. Het grootste belang was echter gelegen in het samen brengen van parlements-leden van kritische NAVO-landen en vooraanstaande organisaties tegen kernwapens. Tijdens de middag en het gezamenlijk diner achteraf werd uitgebreid nagekaart over de diverse standpunten en opties. Het is deze uitwisseling van gedachten waarmee in navolging van de NAVO de NGO’s als NVMP en PENN proberen in kleine stapjes iets groots te bereiken.

Het gehele rapport is te lezen op de NVMP-webstite:

http://www.antenna.nl/nvmp/nptnato5.htm

 

Terug naar inhoud nieuwsbrief